ZET jak Zbrodnia

00:00 Czy można zabić z miłości? Czy każde odebranie życia pozostaje po prostu zbrodnią? W tym odcinku wracamy do sprawy Jana C. z Trzcinicy koło Jasła. Mężczyzny, który przez lata uchodził za spokojnego, pracowitego i oddanego swojej rodzinie. Jego żona od miesięcy była ciężko chora, przykuta do łóżka i całkowicie zależna od pomocy swoich bliskich. Opieka, która początkowo była obowiązkiem wynikającym z miłości, z czasem stała się ciężarem psychicznym, fizycznym i moralnym. 00:36 W nocy z 2 na 3 lipca 2017 roku w ich domu wydarzyło się coś, czego nie da się łatwo zamknąć w jednym słowie. To sprawa, w której granice pomiędzy litością, bezsilnością, wyczerpaniem i odpowiedzialnością karną stają się dramatycznie nieostre. Nazywam się Kamila Rolak, jestem kryminologiem i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu Z jak zbrodnia. 01:29 W niedzielę, 2 lipca 2017 roku, około godziny 3 w nocy, w małym drewnianym domu na obrzeżach wsi Trzcinica obok Jasła, jest to województwo podkarpackie, rozgrywa się scena, która zmieni losy całej rodziny. Dom stoi na końcu wsi, wśród wysokich traw i drzew, po prostu trudno go dostrzec, również z drogi publicznej. Nie jest to budynek nowy. Drewno bowiem już szarnieje od lat, ale utrzymywane jest w czystości i w porządku. 02:03 W domu tym mieszkają trzy osoby. Jan, czyli mężczyzna w wieku 66 lat, jego żona Wanda w wieku 67 lat oraz ich syn, mężczyzna w wieku 45 lat. 02:18 Jan i Wanda są małżeństwem od ponad 40 lat. Pobrali się w czasach, kiedy przyszłość wydawała się jasna, a czekało ich życie wypełnione pracą, dziećmi i zwyczajnymi radościami, jakie niosła ze sobą rodzina. 02:34 Mają łącznie czwórkę dzieci, dwóch synów i dwie córki. Dwie córki wyjechały. Jedna za granicę do pracy, druga do miasta daleko od rodzinnej Trzcinicy. Drugi syn już ma swoją rodzinę, swoją żonę, dzieci i wszyscy mieszkają również w innym miejscu. W domu więc został tylko jeden syn, kawaler, pracujący w mieście niedaleko i dojeżdżający codziennie do domu, ponieważ właśnie tutaj są jego rodzice, którzy coraz bardziej potrzebują już opieki i nadzoru. 03:10 Jan od zawsze pracował w gospodarce wsi, jest mężczyzną pracowitym, odpowiedzialnym. Jest tego typu człowiekiem, który nie narzeka, który robi to, co trzeba robić, bez oczekiwania na podziękowanie. Sąsiedzi zresztą mówią o nim z pełnym szacunkiem. Czasami nawet pojawia się u nich, aby pomóc w pracach domowych czy polowych. Jest więc godny zaufania, bardzo oddany rodzinie. Wanda, jego żona, nigdy nie pracowała zarobkowo. 03:43 W zasadzie całe życie zajmowała się domem i wychowywaniem dzieci. To ona więc sprawiała i sprawia, że dom funkcjonuje, że dzieci wychowane są z wartościami, a w tej rodzinie nie ma alkoholu, bowiem ani Jan, ani Wanda nigdy nie piją, są całkowitymi abstynentami. Jest to więc rodzina tradycyjna, rodzina spokojna, bez konfliktów, bez problemów z sąsiadami i bez żadnych publicznych jakichkolwiek konfliktów. 04:14 Trzcinica jest wsią liczącą nieco ponad 2000 mieszkańców. Położona jest 6 kilometrów na północ od miasta Jasło w województwie podkarpackim. Na terenie bardzo tradycyjnym, gdzie ludzie wszyscy w zasadzie znają się nawzajem i informacje rozprzestrzeniają się bardzo szybko. ale gdzie także panuje pewna dyskrecja w sprawach rodzinnych. Mówi się, że brudów nie wynosi się na zewnątrz. 04:46 Rodzina C jest więc znana jako pracowita, przede wszystkim uczciwa i nieszkodliwa. Nic tutaj w ich biografii nie zapowiada dramatu, nic nie wskazuje na tragedię. Ale już kilka lat wcześniej coś się zmienia. W 2016 roku Wanda trafia do szpitala z diagnozą, która zmienia całą przyszłość rodziny. Lekarze mówią, że to zespół Parkinsona, czyli choroba neurologiczna postępująca i niestety nieuleczalna. 05:21 Lekarze mówią także neurobolerioza, czyli choroba zakaźna. Infekcja mózgu spowodowana kleszczami, która znowu niestety powoduje różne objawy neurologiczne. Lekarze mówią także cukrzyca, tak jak ma jej mąż. Te trzy choroby razem będą tworzyć obraz bardzo złożonego stanu zdrowotnego, który będzie pogarszać się z każdym miesiącem. Połączenie Parkinsona, neuroborreliozy oraz cukrzycy to naprawdę niełatwe wyzwanie. 05:56 Równocześnie Jan zdaje sobie sprawę, że jego własne ciało zaczyna go zawodzić. Po wylewie krwi do mózgu, który przebył kilka lat wcześniej, jego prawa strona jest bardzo słaba. Niestety nie może już pracować tak jak przedtem. Nie może się już sprawnie poruszać. Wspiera się więc o lasce, jest zmęczony, ale musi iść dalej, musi pracować dalej. W ostatnich sześciu miesiącach życia Wandy sytuacja w domu zmienia się radykalnie. 06:30 Kobieta leży w łóżku przez większość dnia, potem przez cały dzień, a potem już w ogóle nie wstaje. Potrzebuje pomocy w każdej rzeczy, w jedzeniu, piciu, w przemieszczaniu się i w tym, żeby się przekręcić na drugi bok. Jan więc, pomimo tego, że sam jest bardzo słaby, staje się jej opiekunem, jej sanitariuszem, jej wszystkim. Syn oczywiście pomaga kiedy może, no ale przecież pracuje. Starsze dzieci mogą przyjechać, ale tylko na krótko mają swoją rodzinę, swoje obowiązki. 07:06 Ciężar więc spada głównie na Jana. W ostatnich tygodniach życia Wandy pojawia się nowy symptom. Zamiast po prostu leżeć w łóżku i czekać, Wanda zaczyna mieć halucynacje. Widzi rzeczy, których po prostu nie ma. Mówi, że diabeł jest w pokoju. Mówi, że coś złego ją obserwuje, mówi, że bardzo się boi, a to są dla całej rodziny bardzo, ale to bardzo trudne momenty. 07:38 3 lipca 2017 roku o 8 rano syna budzi dźwięk dzwonka. 07:46 To dzwonek, który Jan ma tuż przy swoim łóżku, żeby w nocy mógł wezwać syna na pomoc. Syn więc budzi się i natychmiast wychodzi z pokoju. Idzie do pokoju, gdzie mieszkają rodzice, otwiera drzwi i patrzy na ojca, patrzy na matkę i znajduje tam to, czego nigdy się nie spodziewał, nigdy sobie nie wyobrażał. 08:13 Wanda C. rodzi się w 1950 roku w Polsce, w czasach, gdy kraj właśnie zmienia się po wojnie. Nie wiemy, gdzie dokładnie się wychowuje. Wiemy, że wychowuje się w tradycyjnej polskiej rodzinie. Rodzina ta nie jest bogata, ale nie jest to również całkowita nędza. Rodzice pracują, dzieci są karmione, edukowane w tradycji katolickiej i polskich wartościach. W domu panuje porządek i wzajemna miłość. 08:45 Wanda więc dorasta z przekonaniem, że najważniejsza w życiu jest właśnie rodzina. I ta wartość nie jest jej w cudzysłowie wciskana na siłę, ale widzi ją każdego dnia w działaniach swoich rodziców. W tym, jak jej matka opiekuje się domem z poświęceniem, jak ojciec pracuje, by utrzymać rodzinę i jak rodzina wspólnie siedzi razem przy stole i rozmawia. 09:13 Wanda jest dziewczyną, a w czasach dzieciństwa dziewczyna zazwyczaj przygotowywana jest, zwłaszcza w tamtych czasach, do roli żony i matki. Dla niej to nie jest dyskryminacja. Jest to naturalny porządek rzeczy w jej świecie, w tym, co obserwuje wokół siebie. Kiedy dorosła, Wanda poznaje Jana. Jest pracowity, solidny, wierny, Czymś go przyciąga, być może jego uczciwością, być może jego stabilnością, a może tym, że widzi w nim człowieka, który po prostu, a może aż, będzie dobrym mężem i dobrym ojcem. 09:53 Biorą ślub. To jest koniec lat 60. lub początek lat 70. XX wieku. Nie mamy dokładnej informacji, w którym było to roku. Polska więc nadal żyje tradycją, kiedy małżeństwo jest sakramentem na całe życie. W ciągu następnych kilkunastu lat Wanda rodzi czwórkę dzieci, dwóch synów i dwie córki, jak już wiemy. Każde z nich rodzi się i wychowuje w tym małym drewnianym domu w Trzcinicy. 10:25 Wanda spędza swoje najlepsze lata karmiąc dzieci, udzielając im lekcji, ucząc je czytać, pisać i wpajając im wartości, które sama otrzymała od swoich rodziców. Dom jest zawsze czysty, zadbany, lodówka zawsze jest pełna, zawsze jest w niej jedzenie, zawsze jest ciepło i bezpiecznie. Nie ma tam hałasu, nie ma krzyków, nie ma awantur, nie ma żadnej przemocy. Jan pracuje, Wanda opiekuje się domem i dziećmi. 10:57 I to jest podział ról, ale oboje z małżonków są szczęśliwi właśnie w takim układzie. Kiedy dzieci dorastają, uczą się, chodzą do szkoły i każde z nich kończy przynajmniej szkołę podstawową. Niektóre z nich idą dalej do szkoły zawodowej lub do liceum, a to jest ambicja Wandy, żeby jej dzieci były bardziej wykształcone niż ona, żeby wiodło się im w życiu jeszcze lepiej niż wiedzie się jej. A Wanda jest kobietą cierpliwą, rozsądną. 11:30 Kiedy dzieci bywają trudne, a wszyscy wiemy, że takie bywają, ona nie podnosi głosu. Kiedy dzieci są chore, siedzi z nimi cierpliwie całą noc. Kiedy mają problemy w szkole, pomaga im odrabiać lekcje. Sąsiedzi widzą to, jak bardzo te dzieci kocha i widzą ją zawsze z uśmiechem, zawsze gotową do rozmowy i zawsze zainteresowaną tym, co dzieje się w życiu drugiego człowieka. 11:58 W ostatnich latach, kiedy dzieci już całkowicie dorastają i wyjeżdżają z domu rodzinnego, Wanda nie narzeka. Wie, że dała im wspólnie z mężem to, co mogła, tyle ile mogła. Wie, że już są niezależni i że potrafią żyć sami. I to jest jej zwycięstwo, tak twierdzi. Kiedy najmłodszy syn zostaje w domu, aby być blisko rodziców, Wanda również to akceptuje. Wie, że i ona, i jej mąż, po prostu starzeją się. Jej własne ciało również się zmienia, więc powoli przygotowuje się do tego, że kiedyś będzie mogła potrzebować opieki. 12:35 Ale to wszystko wydaje się jeszcze bardzo odległe. Przecież Wanda jest w wieku 60 lat, a więc ma jeszcze energię, wciąż może pracować, jest jeszcze w pełni aktywna i wciąż może być dla swoich dzieci wsparciem. Tak jak wspomniałam, Wanda nigdy nie pracowała zarobkowo. I to był jej wybór, ale też wynikowa czasów, w których dorastała. Przecież w latach 70. i 80. w Polsce, w małej wsi, matka z czwórką dzieci po prostu nie pracuje. 13:10 Całą swoją energię poświęca rodzinie. A ta rola, rola matki i żony jest wypełniana z poświęceniem i miłością. Jest pewnego rodzaju spełnieniem Wandy. Bo ta zdaje sobie sprawę z tego, że w życiu oczekuje się od niej wiele, aby być dobrą żoną, być dobrą matką, być dobrą katoliczką, być dobrą sąsiadką i być wsparciem dla swojej dużej rodziny. I stara się razem z mężem spełniać to wszystko. 13:40 Wywiązuje się z tych oczekiwań nie tylko dlatego, że ją zmuszono, bo nikt jej do tego nie zmuszał, ale dlatego, że tak została wychowana i wierzy w to, że to jakie plony zasieje, takie później owoce zbierze. Dlatego kiedy Wanda pierwszy raz została mamą, jej życie nabrało pełnego sensu. Dzieci małżeństwa pamiętają swoją mamę jako kobietę, która zawsze była dla nich dostępna. Wspominają, że mama nigdy nie odmówiła im rozmowy, nigdy nie była zbyt zmęczona, żeby wysłuchać ich problemów czy wątpliwości. 14:16 Wspominają, że mamie zawsze mogli powiedzieć wszystko, czy to były złe oceny ze szkoły, czy to problemy z przyjaciółmi, czy po prostu pierwsze doświadczenia miłosne. 14:28 Córka, która mieszka za granicą, przyjeżdża do Polski regularnie, zwykle kilka razy w roku, pomimo tej znacznej odległości i kosztów podróży. Kiedy przyjeżdża, zawsze zaczyna od domu rodziców. To miejsce, do którego wraca, nawet jeżeli mieszka w innym kraju. Drugi syn, ten, który mieszka w mieście nieopodal, który założył własną rodzinę, także utrzymuje z rodzicami stały kontakt. Stara się przyjeżdżać na weekendy, w zasadzie kiedy tylko może. 14:59 Opowiada sobie z rodzicami rzeczy, które dzieją się w ciągu tygodnia. I Wanda interesuje się jego życiem. Czy dobrze mu się wiedzie w pracy? Czy ma dobry związek? Czy ma przyjaciół? Jej zainteresowanie nie jest przytłaczające, nie jest też opresyjne, jest naturalne. Jest naturalną miłością mamy i taty rodziców, którzy wiedzą, że dzieci są już dorosłe oczywiście, ale wciąż są przecież dziećmi. 15:28 Natomiast syn, który mieszka z nimi, ma z mamą szczególną relację, bowiem to on widzi ją codziennie, to on zna jej nawyki, jej preferencje, jej sposób myślenia. Są ze sobą szczególnie zżyci i są ze sobą szczególnie blisko. Kiedy więc zaczyna się choroba Wandy, wszystkie jej dzieci odczuwają bardzo dużą zmianę. Ich mama, ta silna, cierpliwa, pełna miłości kobieta, która zawsze była dla nich podporą, sama zaczyna potrzebować opieki. 16:04 Jest to dla nich, co naturalne, trudne do zaakceptowania, ale wszyscy razem pracują, aby być dla swoich rodziców wsparciem. Jan rodzi się na początku lat 50. XX wieku, również w małej wsi na Podkarpaciu. Jego rodzina nie jest inna od rodziny Wandy. Jest to rodzina rolników. Rodzina pracowita, tradycyjna, katolicka. 16:32 Od dziecka więc Jan obserwuje, jak jego ojciec wychodzi do pracy w każdy dzień bez względu na warunki pogodowe i bez względu na to, czy czuje się dobrze, czy czuje się źle. Jest to lekcja, którą poznaje na własnych oczach. Praca jest obowiązkiem, a rodzina jest priorytetem i właśnie w taki sposób został wychowany. I choć Jan nigdy nie będzie człowiekiem z dużymi ambicjami zawodowymi czy edukacyjnymi, to znaczy nie będzie inżynierem, naukowcem, ani biznesmenem, będzie pracować na gospodarce we wsi, bo właśnie to jest jego świat, to jest jego naturalny element i absolutnie nie oznacza to, że jest mięk. 17:14 Bierny, leniwy, przeciwnie. Od najmłodszych lat uczy się, jak ciężko pracować, a jego tata pokazuje mu, że człowiek w zasadzie żyje po to, aby służyć swojej rodzinie. Kiedy Jan dorasta, poznaje Wandę i w zasadzie oboje wiedzą, że ich małżeństwo będzie trwać aż do śmierci. To jest dla nich pewnik, to jest norma w ich świecie. Jan marzy o tym, aby być dobrym mężem i ojcem i marzy o domu, który później z małżonką zbudował, w którym będzie spokój i harmonia. 17:51 Pomimo tego, że wspólni nie mają wielkich ambicji finansowych, wystarcza im pełna lodówka, zdrowe dzieci i możliwość codziennej harmonii. 18:02 Przez ponad 40 lat Jan wypełnia swoją rolę mężczyzny i ojca niemal nienagannie. Pracuje, pracuje ciężko, pracuje bardzo dużo, pracuje w swoim gospodarstwie, a potem gdzieś indziej i potem znowu u siebie, nigdy nie narzeka. Nigdy nie ciągnie go do kieliszka, nigdy nie chce w nim topić własnych smutków, ani radzić sobie w ten sposób z rozpaczą. Choć do domu bardzo często wraca zmęczony, zamiast odpoczywać w fotelu, pomaga żonie w pracach domowych, pomaga dzieciom w nauce, Czasami nawet sąsiedzi proszą go, aby pomógł im w jakichś pracach i on, choć nie ma siły, robi to, co powinien, tak jak sądzi, bo takie są jego wartości i takie jest jego poczucie obowiązku, w którym został wychowany. 18:53 W społeczności lokalnej Jan więc ma naprawdę dobrą reputację. Sąsiedzi twierdzą, że jest uczciwy, że to nie jest człowiek, który mógłby zdradzić zaufanie. Kiedy coś obiecuje, robi to. Kiedy mówi, że coś się wydarzy, to się wydarzy. To jest mężczyzna, który żyje według pewnych reguł, zgodnie z wartościami, które przejął od swoich rodziców i od kościoła, który także go ukształtował. Jego dzieci rosną bez strachu przed ojcem, a to nie jest taka oczywistość w tamtych latach i w tamtym regionie. 19:27 Bowiem ani pani Wanda i pan Jan absolutnie nigdy nie podnoszą na dzieci głosu bez powodu. Nigdy ich nie biją, nawet w cudzysłowie symbolicznie. Kara, kiedy jest potrzebna, to jest kara słowna, rozmowa, wyjaśnienie, pokazanie, że np. jeden z rodziców się zawiódł. Jest to sposób wychowania zgodny z tradycją, ale łagodny. No właśnie, oparty na miłości i jego żona bardzo to szanuje. Tworzą więc wspólnie związek solidny, stały, pełen wzajemnego szacunku i prawdziwej miłości. 20:05 Ale w pewnym momencie, około roku 2010, Jan dostaje wylewu krwi do mózgu. To jest dla niego ogromny szok. Mężczyzna, który zawsze był zdrow, który nigdy nie chorował, który nigdy nie był ciężarem dla nikogo, nagle odkrywa, że jego ciało zawodzi. To bardzo trudne. Wylew jest naprawdę poważny, a jego życie jest zagrożone. Lekarze mówią mu wprost, że mógł umrzeć. 20:36 Bogu dzięki ratują mu życie. Ale to życie już po wylewie nigdy nie będzie takie samo. Bowiem Jan doznaje niedowładu prawej strony ciała. Prawa ręka jest bardzo słaba i mało sprawna. Prawe nogi również są tym dotknięte. Musi się więc cały czas poruszać z laską. Przedtem nigdy w życiu jej nie używał, a dla mężczyzny, który swoją tożsamość budował na pracy fizycznej, na zdolności do fizycznego zarabiania pieniędzy dla rodziny, to jest ogromna przeszkoda i ogromnie frustrujące doświadczenie. 21:15 Przecież teraz nie może już pracować tak jak przed tym, nie może podnosić ciężkich rzeczy, nie może pomagać sąsiadom, a przede wszystkim nie może się sprawnie poruszać. I nie może być, co jest wynikową dla rodziny wsparciem finansowym i fizycznym, którym przecież zawsze był. Ale Jan nie poddaje się depresji czy rozpaczy. Przechodzi rehabilitację i uczy się żyć na nowo. Oczywiście czasami ma momenty słabości. Czuje się poniżony, bezsilny, czuje złość. 21:48 Ale stara się to godnie znieść i radzić sobie z nową sytuacją. Jego żona go wspiera, jego dzieci również go wspierają. Po kilku latach powraca do pracy, oczywiście już nie takiej samej. Pracuje mniej, w bardziej ograniczonym tempie, ale pracuje. Jest rok 2016. Jan ma 65 lat, Wanda 66. 22:16 Oboje starają się żyć normalnie, ale czują, że ich ciała ich po prostu zawodzą. Cukrzyca, którą przecież ma Jan, rozwija się i wymaga coraz więcej uwagi. Dodatkowo ma także problemy z ciśnieniem, czuje się zmęczony, w zasadzie bez jakiegokolwiek powodu. Ale to wszystko wydaje się jeszcze do zniesienia. Do tej pory wciąż mogą sobie radzić. Jednak w 2016 roku, właśnie po tym jak Wanda skończyła 66 lat, trafia do szpitala. 22:50 Czuje się słabo, ma problemy z równowagą, ma problemy z mówieniem, mówi rzeczy, których wcześniej nie mówiła. Zaczynają się też problemy z pamięcią. Rodzina jest, co naturalne, zaniepokojona. 23:05 Lekarze przeprowadzają badania. Zamawiają rezonans magnetyczny mózgu, badania krwi i badania te pokazują, że jest to zespół Parkinsona. Dostaje informację, że ta choroba będzie pogarszać się z każdym rokiem. Będzie to progresywne. To nie jest coś, z czego się zdrowieje. To będzie już trwać do końca życia. Ale to nie wszystko. Jak wiemy, lekarze mówią też o neuroboreliozie, chorobie zakaźnej, infekcji neurologicznej, która może powodować bardzo dziwne i bardzo trudne do opanowania objawy. 23:42 Jest to choroba, która potrafi zmienić osobowość, powoduje halucynacje i bardzo mocne bóle. Dodatkowo, tak jak u Jana, jeszcze cukrzyca. Tworzy to obraz bardzo złożonego i trudnego stanu zdrowotnego. W tym samym czasie, a to jest dla Jana i Wandy szczególnie straszne, Wanda sama ma świadomość tego, co to wszystko oznacza. Jest to kobieta przecież inteligentna, zna życie, czyta gazety, wie, co oznaczają te diagnozy, wie, że będzie się z dnia na dzień w zasadzie pogarszać i wie, że niebawem przestanie się poruszać i wie, że będzie potrzebować I to jest dla niej bardzo przygnębiające. 24:27 A w ostatnich miesiącach 2016 roku jej stan szybko, a nawet bardzo szybko się pogarsza. Wiosną jest jeszcze w stanie się poruszać z pomocą. Do lata ledwo chodzi. Do jesieni już raczej zostaje w łóżku, a do zimy w ogóle nie wstaje z łóżka. Więc święta 2016 roku są dla rodziny momentem, w którym w zasadzie wszyscy sobie zdają sprawę, że sytuacja jest już bardzo poważna i nie będzie się poprawiać. Tradycyjnie Wanda chciałaby siedzieć przy wigilijnym stole razem z całą rodziną. 25:02 To dla niej przecież ważne. To jest rola, jej miejsce w domu, miejsce mamy i żony. Jednak niestety nie jest w stanie. Zostaje w łóżku. Nie jest w stanie nawet usiąść, nie mówiąc już o tym, żeby dać radę usiedzieć przy stole przez całą kolację. I to jest dla całej rodziny moment przełomowy. Wszyscy rozumieją, że to nie jest tymczasowa choroba, z której się zdrowieje. To jest coś, co już będzie trwało do końca. 25:32 Że jest to początek końca normalnego życia mamy. 25:38 W nowym roku pani Wanda nie wstaje z łóżka. Od czasu do czasu, jeśli Jan albo syn pomogą jej wstać, może stać przez kilka sekund wspierana przez obie ręce. Ale bardzo szybko czuje się źle, czuje bóle, czuje zawroty głowy i natychmiast chce wracać do łóżka. Najczęściej leży przez cały dzień, od rana do wieczora. Jej potrzeby są bardzo duże i bardzo różne. Trzeba ją karmić. Ta, która całą dorosłość wszystkich karmiła, teraz nie potrafi sama włożyć jedzenia do ust. 26:11 Trzeba ją także myć. Ta, która zawsze dbała o czystość i porządek, teraz sama nie może się umyć. I trzeba ją także pielęgnować, zajmować się wszystkim od A do Z. A Jan robi to wszystko bez narzekania, ale z rosnącą trudnością. Robi to z miłości, ale robi to też z poczuciem obowiązku, przecież przez 40 lat był dla Wandy, ona była dla niego, ale naturalnym jest, że to tempo i to zmęczenie powodują, że jemu jest również coraz ciężej. 26:46 Jan więc pracuje mniej, w zasadzie wcale, no bo musi być w domu. Syn, kiedy wraca z pracy wieczorami, widzi ojca, który już ledwo stoi na nogach. Widzi, że tato nie śpi, że siedzi i czeka na kolejny dzwonek, na kolejne wołanie żony. I oczywiście syn próbuje pomagać, no ale nie może być zawsze. Ma swoją pracę, która wymaga od niego pełnego skupienia w ciągu dnia. Zmęczenie Jana więc robi się coraz bardziej widoczne. 27:18 Dla syna, dla sąsiadów, dla lekarzy, dla samego Jana. Ale nie prosi o pomoc. Robi to, co musi. 27:26 W ostatnich miesiącach życia Wandy, jak wiemy, pojawia się nowy objaw. Halucynacje. Zamiast po prostu leżeć w łóżku, Wanda zaczyna mieć wizję. Widzi rzeczy, których nie ma. Widzi diabły. Czuje się obserwowana. Panicznie się boi. I to są dla rodziny bardzo trudne momenty, no bo jak wytłumaczyć komuś, kto ma halucynacje, że to nie jest prawda? Jak uspokoić mamę, która jest przerażona, która widzi rzeczy, których Ty nie widzisz? 28:00 Jan oczywiście próbuje, mówi do Wandy, że tu nie ma nikogo, jesteś tylko Ty w łóżku, jestem ja tutaj przy Tobie, jesteś bezpieczna, ale Wanda nadal widzi diabły, nadal się boi. Czasami prosi Jana, żeby wygnął te postacie z pokoju. Postacie, które są oczywiście tylko w jej wyobrażeniu. Rodzina robi co może. Próbuję rozmawiać z lekarzami, a lekarze mówią, że to niestety mogą być efekty uboczne leków albo jest to objaw choroby neurologicznej. 28:33 Lekarze podpowiadają zmiany w lekach, które są zresztą bardzo drogie, ale to nie zawsze pomaga. W pewnym momencie Wanda prosi, aby Jan siedział przy niej całą noc, nie na krześle, na jej łóżku, żeby był bezpośrednio przy niej, żeby mogła go dotykać, czuć, żeby wiedziała, że jest po prostu bezpieczna. I Jan robi to. Siedzi przy niej w nocy. Czasami czyta gazetę, czasami ogląda telewizję, byleby tylko nie zasnąć. 29:05 Ale przez większość czasu po prostu siedzi i czeka. Czeka, aż jego żona zaśnie. 29:12 W ostatnich tygodniach do tych halucynacji wizualnych dochodzą też nowe rodzaje bólu. Wanda mówi, że czuje się jakby ktoś przypalał ją ogniem. Mówi o bólach, które są ciężkie do opisania i Jan próbuje ją jakoś uspokoić, ale czuje się coraz bardziej bezsilny. Ma po prostu dość i chroniczny brak snu zaczyna też wpływać, co naturalne, na Jana. Jego mózg nie pracuje już w pełni, nie jest w pełni wydolny. 29:43 Jan staje się wręcz drażliwy. Czasami nawet miewa nagłe wybuchy gniewu, co dla niego jest całkowicie nowe. Zawsze był całkowicie opanowany, ale stara się zebrać w sobie i powrócić do normalności. 29:59 Wanda budzi się średnio co 15 minut i to nie jest przesada. Jan dokładnie taką informację podaje w sądzie. Co 15 minut. Czasami żąda jedzenia. Czasami chce, żeby Jan przykręcił ją na bok. Potem chce, żeby zmienił jej pieluchę. No po prostu, żeby był obok niej i nią się opiekował. I Jan za każdym razem wstaje. Robi to, o co Wanda go prosi. Wraca do łóżka i znowu kilka minut dzwonek. Kilka minut dzwonek. W pewnym momencie Jan zauważa coś dziwnego. 30:32 Karmi Wandę. Ona mówi, że chce jeść. On daje jej jedzenie. Ale zanim przełknie, ona wypluwa to jedzenie. I to jest dla niego coraz bardziej frustrujące. On robi to, o co ona prosi. Nie śpi, ale ona równocześnie tego nie chce. Wanda po prostu w pewnym momencie sama już nie wie, czego potrzebuje. Jej mózg zaczyna wysyłać sprzeczne sygnały. Jan podejmuje więc decyzję, która zmienia wszystko. 31:04 On czuje, że już tak dalej nie może, że już tak nie potrafi. Widzi, że jego żona cierpi, jego żona umiera, a on sam jest tak zmęczony, tak wyczerpany fizycznie i psychicznie, że zaczyna myśleć o tym, że już nie ma sensu żyć dalej. Jest 30 czerwca 2017 roku, piątek. Jan opuszcza dom. Kilka dni wcześniej przygotowuje się. Bierze linę, zaczyna szukać odpowiedniego miejsca na swoim podwórku. 31:36 Myśli o tym, że chciałby się powiesić. Będzie szybko. Będzie boleśnie, ale będzie szybko. Szuka więc drzewa, które mogłoby wytrzymać jego wagę. Ale w pewnym momencie zatrzymuje się. Powracają do niego myśli o Wandzie. Co się stanie z Wandą, jeżeli on będzie martwy? Kto będzie się nią opiekował? Jego syn? Ale przecież syn pracuje. Jego syn nie zawsze może być w domu, a inne dzieci mają swoje życia, swoje rodziny, swoje obowiązki. Nie może zrzucić takiego ciężaru na nich. 32:08 To byłoby egoistyczne. Nie chce tego zrobić swoim dzieciom. Chowa więc linę. Wraca do domu. Idzie do Wandy, która leży w łóżku. W nocy z piątku na sobotę Jan kładzie się do łóżka z nową myślą. Już wie, że nie popełni samochództwa. Chce najpierw zabić żonę, a potem siebie. Chce ukrócić jej cierpienia i także swoje. I to jest logika desperackiego, bezsilnego człowieka. 32:40 Jest to logika, która w tym momencie dla Jana wydaje się sensowna. Ale tej nocy dzieje się coś nieoczekiwanego. Wanda, ta sama Wanda, która przez ostatnie miesiące krzyczała każdej nocy, która nie pozwalała Janowi spać, jest spokojna. Zupełnie spokojna. Woła go może kilka razy, ale to nie są te same wołania. Nie ma żadnych krzyków, nie ma halucynacji, nie ma żadnego chaosu. Ta noc jest po prostu inna. 33:12 Jan więc myśli sobie, że nie może jej zabić. 33:15 Nie może zabić kobiety, która cierpi, ale której stan się polepsza. To byłoby niesprawiedliwe. Jan więc karmi Wandę. Znowu przekręca ją na bok, kroi pomarańcze, robi tak, jak ona prosi. 33:31 Po kilku godzinach znowu przekręca ją na drugi bok, znowu karmi, zmienia pieluchę i zastanawia się, czy jutro będzie inaczej. Jan cały czas ma wątpliwości. Jednak około godziny 3 rano sytuacja całkowicie się zmienia. Wanda znowu budzi Jana krzykiem. Chce jeść. W zasadzie jest to następny raz w ciągu nocy. Jan wstaje. Jest padnięty, senny, zmęczony. Jest na granicy wytrzymałości. 34:03 Idzie do kuchni, bierze pomarańcze, wraca do pokoju, siada przy łóżku Wandy i zaczyna ją karmić. Wanda je powoli wydarza. A Jan wraca do swojego łóżka, przymyka oczy i czeka na sen. Jednak mija pięć minut i znowu słyszy krzyk. Wanda woła go znowu, tym razem znowu czegoś potrzebuje. A to powoduje, że coś w głowie Jana się zmienia, bo zamiast iść do Wandy, zatrzymuje się. Zmienia kierunek, idzie do kuchni, nie po to, żeby jej coś dać, ale dlatego, że ma nowy plan. 34:38 Plan, który był w jego głowie już od czterech dni. Otwiera szufladę, przygląda się jej zawartości, szuka czegoś konkretnego. Dokładniej szuka noża z najdłuższym, ostrzem. 34:52 Myśli, że chce taki nóż, który bez problemu przebiłby się przez skórę żony i który byłby wystarczająco długi, aby trafić w serce. Bierze jeden nóż. Ten będzie dla Wandy. A potem bierze drugi nóż, bardziej tępy, mniej ostry. Ten będzie dla niego. Więc Jan wraca do pokoju z dwoma nożami. 35:18 Rano syna budzi dźwięk dzwonka. Około godziny ósmej. Jan leży w łóżku, jest blady, mówi słabym głosem. Muszę iść do szpitala. Czuję się bardzo źle. Syn patrzy na matkę. Ta jest zakryta kołdrą aż po samą głowę. Syn więc podchodzi do łóżka i chce odkryć tę kołdrę, ale zanim jeszcze odsłania twarz, widzi dziurę w pościeli. Widzi zakrwawioną pościel, widzi martwe ciało swojej mamy i ogromną ranę w klatce piersiowej. 35:53 Jan trafia do szpitala i w szpitalu, zanim przesłuchują go formalnie, Jan od razu wyznaje wszystko. Mówi nawet pacjentowi obok, że zabił swoją żonę i sam próbował się zabić. I to wyznanie jest szczere, spontaniczne. 36:11 Proces sądowy zaczyna się więc w lutym 2018 roku. Jan przebywa na sali sądowej w Krośnie. Na pierwszej rozprawie sędziowie pytają Jana, czy przyznaje się do zarzucanych czynów. Jan od razu mówi, tak, przyznaje się, to ja zabiłem swoją żonę i siebie także próbowałem zabić. 36:34 Sąd, analizując całe akta sprawy, wydaje wyrok. A wyrok z sądu okręgowego to 6 lat. Następnie dochodzi do apelacji, jednak wyrok sądu apelacyjnego w Rzeszowie to wyrok podtrzymany. 6 lat pozbawienia wolności. A więc Jan, mając 67 lat, idzie do więzienia. Kiedy wyjdzie, będzie mieć 73 lata. 37:01 Drodzy Państwo, to jest bardzo, ale to bardzo trudny odcinek. Mamy takie pojęcie w kryminologii, które mówi o zabójstwie popełnionym po to, żeby ulżyć cierpieniu ofiary. I to jest dokładnie taki przypadek. Jan zamiast zwykłego zabójstwa z agresji czy zemsty dokonuje zabójstwa motywowanego litością. I oczywiście takie zabójstwo nadal jest zabójstwem, ale wówczas występują okoliczności łagodzące. 37:35 Zresztą opiekun, który opiekuje się chorym, może doświadczyć takiego stresu, że właśnie dochodzi do tragicznych konsekwencji. I to jest dokładnie to, co stało się z Janem. Sześć miesięcy praktycznie bez snu, sześć miesięcy całkowitej opieki nad swoją żoną i sześć miesięcy bezsilności. 37:57 Czwórka dzieci, Jana i Wandy, zrozumieli działanie ojca. Nie potępiają go. Syn, który mieszkał z rodzicami, powiedział w sądzie, widziałem, że ojciec był zmęczony i ja go nigdy nie potępiam. Drodzy Państwo, dodam jeszcze jedną rzecz. Jest takie pojęcie w kryminologii w prawie jak mercy killing. I rzeczywiście możemy używać tego pojęcia jako kategorii kryminologiczno-narracyjnej, ale musimy być tutaj ostrożni prawnie. Bowiem w polskim prawie zabójstwo eutanatyczne, jest to artykuł 150 Kodeksu Karnego, wymaga, aby sprawca zabił człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia. 38:40 Czyli obie przesłanki muszą wystąpić równocześnie. W dostępnych źródłach niestety nie znalazłam potwierdzenia, że Wanda żądała tej śmierci. Dlatego bezpieczniej nam jest mówić o zabójstwie z litości, dlatego że zabójstwo eutanatyczne w sensie prawnym wymagałoby prośby pani Wandy. Dodatkowo warto wspomnieć, że według śledczych Jan C. oczywiście nie był pod wpływem alkoholu ani środków odurzających, a pani Wanda, do czego później doszli śledczy, nie spała w chwili zadania ciosu i to także jest ważne, ponieważ porządkuje ocenę czynu. 39:23 Czyli nie był to ani impuls po alkoholu, ani atak na osobę śpiącą. To, co jest również istotne, to w zasadzie taki detal, bowiem Wanda porozumiewała się z rodziną pojedynczymi słowami wyłącznie, typu przewrócić, spać, jeść. I to również bardzo mocno pokazuje nam ciężar opieki, bez konieczności dopowiadania zbyt wiele. No i warto dodać, że sąd oczywiście zastosował nadzwyczajne złagodzenie kary, bowiem biegli uznali, że oskarżony nie do końca mógł pokierować swoim postępowaniem. 40:02 I to również jest bardzo ważne dla analizy kryminologicznej i sądowej. 40:07 Podsumowując, sprawa Jana C. nie jest klasycznym przykładem zabójstwa z nienawiści, zemsty czy instrumentalnej przemocy. W przekazach medialnych, jak wiemy, jest i była opisywana jako zabójstwo z litości, choć już wiemy, że z perspektywy prawa karnego należy zachować ostrożność. Dostępne źródła nie potwierdzają, jak wiemy, aby pani Wanda żądała śmierci, co wyklucza proste utożsamienie tej sprawy z artykułem 150 Kodeksu Karnego. 40:39 To bardzo trudna sprawa, ale jestem ciekawa Państwa opinii. Jest to sprawa nietypowa i całkiem inna w kontekście motywacji zabójcy. No cóż, drodzy Państwo, Sprawa pani Wandy i pana Jana nie jest to historia, którą można łatwo zamknąć w prostym podziale na kata i ofiarę. Jest oczywiście w tej historii czyn zabroniony, jest śmierć drugiego człowieka i jest też wyrok sądu, ale jest też coś, co wymyka się chłodnym definicjom kodeksowym. 41:10 Wielomiesięczna opieka, samotność, choroba, bezsenność, bezsilność i dramat człowieka, który zanim stał się sprawcą, przez lata był mężem, opiekunem i najbliższą osobą. Absolutnie nie oznacza to usprawiedliwiania, bowiem prawo musi nazwać odebranie życia odebraniem życia, ale kryminologia właśnie pozwala zadawać pytania głębiej. Co musiało wydarzyć się wcześniej, że człowiek znany jako spokojny, pracowity, oddany rodzinie przekroczył granicę, za którą już nie było powrotu? 41:44 I ta sprawa zostawia nas z niewygodnym pytaniem o systemową samotność opiekunów osób ciężko chorych. Bo czasem tragedia nie zaczyna się w chwili zadania ciosu, ona zaczyna się dużo, dużo wcześniej. Właśnie w ciszy domu, w którym ktoś po prostu dzień po dniu przestaje mieć siłę, ale nie ma prawa się rozpaść. Jeżeli interesują Was sprawy, w których zbrodnia nie jest tylko aktem przemocy, ale także punktem końcowym relacji, zależności, psychicznego wyczerpania, zachęcam do zerknięcia na tę sprawę głębiej. 42:25 Nazywam się Kamila Rolak i dziękuję Państwu za wysłuchanie dzisiejszego odcinka podcastu. Jeżeli ten odcinek poruszył Was tak, jak poruszył mnie podczas pracy nad tą historią, zachęcam również do wysłuchania poprzedniej sprawy dotyczącej przypadkowej śmierci młodego studenta, który został zabity przez pomyłkę. Jeżeli chcecie być Państwo na bieżąco z kolejnymi odcinkami, zostawcie subskrypcję kanału i podbijajcie ten podcast dalej. Niech te sprawy nie giną w ciszy, bo każda z nich mówi coś ważnego, nie tylko o sprawcy, ofierze, ale również o systemie, rodzinie i nas samych. 43:02 Do usłyszenia w kolejnym odcinku.