00:00
kom en tal aan. Een ontdeling van die weekse vernaamste nieuwsgebeere.
00:06
Epsilse jongste peiling oor die komende plaaslike verkiesings is pas vrygestel en die peiling toon aan met 2 maande oor voor die verkiesing dat daar nog baie kiesers is wat oortuig moet word om te gaan stem en vervie om te stem. Volgens een beruigend rapport vandag toon Donation Watch dat die DA die meeste donaties geregistreer het by die verkiesingscommissie en die ANC tweede meeste. Die positieve financiële posiesie van die DA is te sien in sy agressieve verkiesingsveiltochte. As praat oor die en ander hoofniees vanavond op kommentaar. Goed, my gasten vanavond is Dr. Hallend Lute, hy is een naversgenoot van die Centrum vir Gender in Afrika Studies aan die Universiteit van die Vrystaat en nou ook een skryver weer. Goeie naand en geluk met die boek oor les wat plaaslijke regering al moest geleer het, Hallend. Goeie naand, Susanne. Dan Marie Harris, ontleder en consultant van Ipsos. Goeie naand, Marie. Goeie naand, Susanne en baie gelukke handen. En Jan-Jan Joubert, ontleder, skryver en journalist. Goeie naand, Jan-Jan.
00:59
Goeienavond, Suzanne en ons moederdeelnemers in Halem. Ek sien so'n potblauw boek wat jy daar uitgebring het oor die verkiesings en wat die regerings moet leer daar uit. So ek kan nie wacht om aan te skaf neem.
01:14
Dit is lichtblad, dit is nie potblad. Kom, ons begin so lang. Hier begin, kom daar, ek hou daarvan. Ek neem aan jou, Jan Jan, jou stem klink so weens, gestrandse raak pie recht. Dit is so, ja, nie. Ek so blij, Ethan Hoeker, het dan vir een slag gewaist, a ware kwazuluna taler, kan die ding doen, hy is van Westville, en dis bitternaal ben wel uitgerid geworden. Ek sê, jy het dit weggesteeg tot nou toe, dat jy kwazuluna taler is.
01:41
Dit is al nie waar nie Marie, maar ons praat te min gereeld, maar Arlen gaan nou begin spog oor al die parelse suksesse, het ek geen twaalf. Ek wil nou nie, Kutte Arends is van die parel nie, het is die vleel daar so, hy is die trotse sien van die parel daar van Paulus Hubert, Hoerskoop.
02:01
Ek kom my die bosveld uit jylle, ons lever nie so baie raconspelers op nie, maar ons voer daarom die limoene uit. Wat volgens al goe aanhoud, lyk in my weer en rekkie gaan gebeur. Maar in elk geval, welkom by kommentaar, my klankregisseer is Johan Pietersje, ek is Suzanne Paxton.
02:24
Kom ons begin by nieuws uit die buitenland. Een afvaardiging van die VSA is op pad na Oekraïne na gesprek met Rusland die aflope week. Steve Witkopf en Jared Kushner is geloof baie suksesvolle gesprek gehaad met die Russissie-president Vladimir Putin oor vrede tussen die twee lande. Het is nog nie duidelik wat die inhoud van die gesprek was nie, dit sal goede later duidelik raak. Beide land het intussen ingestem om nie op mekaar te skiet nie. Janjane, belangrijk is dit dat die gesprek in wat daar gesê is nie nou bekend raak nie.
02:50
Wel, dit sal ons eerst hoor as ons weet wat die inhoud daarvan is, uiter aard en paar definities ons bezig met oningelukte raaiskote, behalwe dat dit wel so is dat die twee mannen al vroeger, dit is nou Witkof en Kushner, dat hulle nou al vroeger op allerlei aansprake gemaakt het op sukses, nie net in daai wereld deel nie, maar elders ook, en dan het nou maar dikwijls een muisgebaar, so ek dink sien is glo, op hierdie stadium is meneer Poetin in elk geval bezig om voort te berei vir een oorlog in die weier Europese wetgevechtsarena, en dit kan jy sien aan by voorbeeld die omtuig wat in Duitsland gevind is in hierdie week, so meneer Witkof en meneer Koesner is nie mense met eindelijk veel achtergrond in diplomatie of internationale verhoudinge nie. Meneer Trump het hulle, soos hy maar is, stroom op daarin geplaas en ek denk hulle suksesse is op die oomlik minder as die van Italië op die slag valt in die afgeloope eeuw. Marie, terwijl ek jou oor gichel daar, die julle, ek weet nie, moet mys amper al wacht weer eens soos met Iran en die VSA verhand op papier hier.
04:10
Ek, wonder, van wat ek gehoor het, Koesner en Witkoffis, er is dan toe, maar hulle was nog nooit in die Oekraïne nie, maar hulle gaan nou Oekraïne toe vir die eerste keer, het ek begon, wonder, hoe eerlijke strand rechtig? wil hy Zelensky dreig met dit wat Putin vir hom gaan sê, of wil hy wat Putin ook al vir hom sê, as een hefboom gebruik in Iran, of wil hy vir Putin sê, jy kan my aangaan in die Ukraine, loos my net uit in Iran. So ek...
04:42
vertrouw rechtig nie die vrede met Trump en hierdie niets te samensprekings met Putin. Al is dit nou door sy twee handpaarkies. Orlin, wat denk jy van die onderhandelinge en hoe belangrijk is dit vir beide lande dat daar nou vrede moet kom?
05:00
Ek denk, om te mee te begin, ek denk die hele wereld wil vrede hee. Maar het is baie duidelijk dat Amerika om nou zelf te positioneer als die vredemaker. Omdat president Trump spoog baie keer dat hij wil vrede hee. So die feit dat die Amerikaanse delegatie eerst met Poetin vergader het en nou op pad naar Oekraïne toe, ek denk dat dit is toch belangrijk. Maar ek dink vrede is nog een bykie ver weg, want daar is fundamentele verskille tussen Rusland en Oekraïne, want het kom bij grondgebied, veiligheid en toekomstige verhouding met die veste. Maar as wees naar die breek kijk, weet je, is diplomatie zeker beter als bommen, nie zeker, is beter als bommen. En dat Amerika probeer die onderhandelaars speel, Nou ek is nie altyd seker of Amerika's hande so skoon is, soos wat hy graag wil hierdie wereld moet, wil gloe, dat hy is die groot vredemaker. En so, ek denk dat is nog, ek denk dat is een stap in die rechte richting, en kom ons hoop dat daar een vinnige einde kom aan hierdie oorlog.
06:13
Denk jy nie dit gaan in die jylle Iran kwestie gaan in Putins forever war verander nie? Ek denk dit is moentlik, maar ek denk vooral, as enigie iemand nou vir my kan wees, dat Putin oor jare, vooral wat Oekraïne betref, hoe genaamd verander het in standpunt, sal ek het graag wil sien. Iemand wat baie keer verander het in standpunt oor Oekraïne, is natuurlijk meneer Tramp. En sy skoenseun wat omverteenwoordig, en die voormalige eiendomsontwikkelaar meneer Witkof, wat ook verteenwoordig, die het al rondgespring, dat het nie snaaks is nie. Waarschijnlijk sal sy vele ondersteuners wat sekerlik noureeds recht maak om hulle toe die sleutelborde te wend en te vertel hoe slecht ons is.
06:57
sal moet saamstem dat daar baie veranderingen is. Misschien denk hulle maar net as een uiterst dynamische denker. Harleen, het jy so'n laaste gedachtekie daar oor? Nee, nee, ek denk Amerika speel ons hierdie skraak speel saman die rest van die wereld en ek is, ek denk, ek denk hy wil omself positioneer En dat is recht wat Jan Jan sê, dat Amerika verander sy standpunt die heelt het rondom dit, betekent, lijk het wees aan die kant van Oekraïne, dan lijk het wees aan die kant van Rusland, so dat is maar een politieke skaakpel, en Amerika sal graag wil, of Trump sal graag wil, gesien word, as die een wat die oorlog beëindig het.
07:36
Dit is een belangrijk punt wat jy daar maak. Intussen het die VSA en Iran mekaar weer begin takel in die Midden-Oosten. Die VSA sê hy twee Iranese olietankskepe getyken en verwoes in Teheran het gesê hy drie skepe wat bande het met die VSA raak geskiet, as ook verskui olietankers wat onwettig die Seestraat van Gormoes beweeg het. Maar die oorlog gaan ook net an en an en intussen raak als nie die der jou indrukke van jou sake daaf vorder. Nou, ek dink dit is juist die oorlog wat op die oorlog naar in zin gaan. Ek dink Trampi's hand oorspeel in die Midden-Oosten.
08:05
En aan die andere kant weet hy ook nie heel te maal wat met Israel aan gaan gaan. Ek denk nie, ons kan oor Iran en die straat van Hormuz en oor die kwesties van hoeveel petron en brandstof uit die golf uitkom praat, sonder om Israel, Netanjaw, die hoeties, wat ook al anders daarby betrokken is, buiten sleep nie. En dit lijkt my, hierdie oorlog van hom krijg net kleintjies. Want die eskalatie van die konflikt in die golfgebied is duidelijk. Die Houthis in Amerika en die Britannia het geskiet op die Houthis in Yemen onlangs. Saudi-Arabie maak eindelijk indruk nie. Ons moet ontdou die Houthis in Shia. Hulle word hier Iran ondersteun. Hulle doen hierdie aanvallen want hulle sê hulle wil Israel dwing om vrede te maak met die Palestijne.
09:00
Aan die ander kant het Israel weer begin om tenders te vraag, om een nieuwe nederzetting in die weesover te begin, wat basis die weesover in twee gaan deel. So, as jy begin praat oor die Midden-Oosten, dan is daar soveel vingers in hierdie pastuie, om nou die Engelse uitdrukking baie slecht te vertaal, maar jy kan nie oor die ene ding praat en nie oor die ander nie, en ek is bevrees, toe Iran die eerste skote geskiet het, en ach, toe Trump die eerste skote geskiet het en hy skool opgeblaas het in Iran, het die oorlog basis onbeheerbaar geraak, en Trump weet nie precies wat om te doen op hierdie oomlik,
09:43
En, as Holland sê, hy speel is kaakspel, van, ek dink nie, hy is die meesterstrategie. Jan-Jan, hoekom het geen ander moentiede nog iets hierover gesê nie? Nou, want, Marisa, ongelies is de beeld verder te vaak, wie wil nou een paar stij eet, waarin soveel vingers naal gedrukt is?
10:01
so niemand wil saam eet aan die past, en dit is een geweldige gesikkel, en tussen het Israel elke hove kans wat hy krij, skiet hy moes nou op iemand, in die geval is het nou weer Libanon, wat uit twee plekke aangeval het, en dit beteken die groot aankondiging van meneer Trump, wat lief is daarvoor om vredes aan te kondig, en dan ewerskielik is het die meenie, was nou ook weer, het lijk my een bykie, voortijdig in die nie ver gesoog nie, want die schieterij is nou weer aan die gang, mens moet maar probeer om nie een ding aan te kondig wat te leen is nie, want later gloe niemand jou meer nie, is amper die omgekeerde van wolf, wolf skree, as jy die wolf van jou in skaapkleren wil sit, of die skaap in die wolfskleren wil sit, en jy wil skree, skaap, skaap, dan moet jy ook daarom weet, dat dit daarom so is, en soos ons gesê het, Daar is maar een beetje van een rondvallerei aan die ene kant van die Russisch-Amerikaanse verdelingslijn en een bitterman rondvallerei aan die andere kant.
11:04
Kijk, Poetin het ons in Alaska al vertramp, so sleg oore aangesit met die ontmoeting wat we in Ingrids gehad. En het lijkt vir my, dit gaan maar voort.
11:14
Dit is nou nie dat een mens sê, Trump is net slecht nie, ok, so daar is goed waarmee goed is, maar ons praat nou oor buitenlandse beleid, en werkelijk waar, jy sal allemaal een groot Trump ondersteuner moet wees, om te dink hy vir goed daarin hoort.
11:27
Arlen, ek weet nie, gaan jy die pastuie, jy weet, jy die oom verder vat nie. Nee, nee, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, ek, op civilians, daar was een trouwe en daar was sekker 18 mense oorlede, tot hulle een bom laat vallen daar, so die koste van die mens, die menselikheid aan, ek denk, mens wil een einde daar nie, en dat as dit so voortgaan, dan weet ons dat die scheepsverkeer word ontwricht, En uiteindelik voel die mense het by die petrolpomp en by die voedselpryse en inflasie. En uiteindelik is dit die arme mense wat in Zuid-Afrika wat aan die kortste eind trek.
12:25
Mijn grootste bekomming is dat al bekant en om vast te vangens in het syklus van ons hoor al die laaste paar maanden Trump sê, ons is byie deurbraak, en dan krij mens hier hoop op, dat dit gaan nou einde kom, en dan is dit nie so nie, en dan kom hy weer terug, en dan sê hy, hulle is byie beide, so, dit, dit lyk nie of enige van die twee, wil dat los nie, en, a mens weer eens, as ek nou vroeger gesê het, van Oekraïne en Rusland, a mens hoop vir a, vir a spoedige beëindiging, maar, dit is wel deel van die groter, midde-oosterse probleem,
13:01
Ek gaan nou niet nog een klip in hierdie, nie meer een pastijn, nie maar in hierdie bos kwijt, dat ons moet onthou hoe die Amerikaanse middeltermijnverkiesings is oor twee maanden. En die Amerikaanse koste van, onkoste van hulle mankie kost, stuig en stuig en stuig steeds. So, dit is nie net die arme mense, by ons in Suid-Afrika en in Afrika wat zwaar krijg nie. Amerika krijg ook zwaar. En ek dink dit ook invloed, dit gaan verder invloed hee, dit gaan verder uitkring as nie die klompie lande in die levante omgeving. Ek dink ook baie gesê, Amerika is besigheid is oorlog en so die ekonomische belang.
13:46
achter Amerika, en dat die oorlog moet aangaan, daar is een groot gedeelte van die Amerikaanse besigsektor, wat wiese besigheid is oorlog, en solang hierdie oorlog aangaan, is dit vir die elite besigheid, is het seksuale baie goed. As ek daar kan inkom, jy weet, oh my god,
14:07
Al, en ek sê, jy verwijs ook daarna, maar, in sy laaste uitsending, televisie uitsending, as president van Amerika, het generaal Dwight Eisenhower, wat republikein was, het in 1961, net voordat Kennedy oor geneem het, gesê, die grootste gevaar is, wat hy genoem het, die industriele militaire complex, of militaire industriele complex in Amerika, en ek denk, speel in, op wat Halen sê, maar ook op een baie interessante stuk, wat ek weet, jy ook baie geniet het, Suzanne, wat vandag een rapport verskyn het van Tim Duplessis' kant af, waarin hy gepraat het oor die reaksie van Trump, as hy in die midtermijn verkiesings, as sy partij daar sou verloor. Ek het gedinkt, het is baie interessant, en ek het gedinkt van die commentaar van die leesers, het bykie die punt gemis wat Tim probeer maak het, hulle sê net, o, jy na, jy sê ook iets slechts van Trump, dis vat nie waar het gaan het, het gaan oor wat maak jy as jy een verkiesing verloor, aanvaard jy dit, of gloeie jy kan nooit een verkiesing verloor nie?
15:16
Dit is een baie interessante story en iets wat hy al of doorgetrek het na die plaaslike politiek by ons ook. Maar terwijl ons dan nou oor dit gesels, Marie, jou indrukke van daar die vraag, die belangrike vraag daar was, as jy verloor, hoe hanteer jy dit en gaan ons dit kan voorspel as dit bijvoorbeeld in Amerika gebeur? Ek dink is bitterlijk moeilik voorspelbaar, want ek dink nie Trumpse optrede is noodwendig voorspelbaar.
15:41
kijk hoe het hy om, self uitgewikkelaat die kwestie van die 16 januari en die aanvallen op die congres, en op die congresgebouw dan, ek dink nie Trump gloe hy kan verloor nie, dit kom nie as concept by hom op nie, so ek dink nie hy het een alternatieve plan, as daar was die midtermijnverkiesings nie verloof, soos wat hy wil heen nie, aan die ene kant, en aan die andere kant, ook in die artikel van Tim geskryf het, dat Trump nou een konvensie wil hou, voor hierdie middeltermijnverkiesings, dit is helemaal...
16:18
Absurd, mense hou nie een konvensie voor, en die is nog nooit gedoen in Amerika nie, maar wel, hy het een groot balsal aan die withuis aangebouw, hy het baie goed gedoen wat nog nooit voor in Amerika gedoen is, en hy gaan voor homself een triomfboog in Washington bouw. So, hy doen baie dinge, maar hy maak vir Trump groot. Hy maak nie enige iemand, ek denk nie, dit is terwille van Amerika nie, ons doen my eerlijke opinie, en ek sal die kritiek vat wat naar my kante kom, maar hy doen dit nie terwille van sy land nie, hy doen dit terwille van Donald Trump. Harleen, wat denk jy van die vraag wat Tim de Plessie vandag gevraad? Ek denk Trump, sal hy verloor in November, dan sal hy natuurlijk weer my self die selfe speeliekie speel,
17:07
dat het is of die verkiesing is gekook, want kijk, Trump is nie makkelike verloor nie, ek denk nie my nou eindig van verloor nie, maar in sy mate sal hy allerhande stories opdus. En so, ek weet, Trump het ook al gepraat van die derde gemeente, en so, ek stem saam met Marie, dat vir hom gaan het oor sy eie nalaat het skap, en sy ee beel en sy ee stempel afdruk op die Amerikaanse samenleving. Ek denk persoonlijk, en die mens kan nooit sê in die politiek, die politiek is vloeibaar in Amerika, gaan so tussen die twee, dan is die rooi, dan is die blauw. Ek denk die trampelen gaan een beetje zwakker doen in die verkiesings.
17:50
en, en, en, en, gaan interessant wees natuurlijk hoe hy gaan regeer, ek kan, ooit mens kan amper sê, sal hulle nie goed doen nie, dan sal hulle sê nie die ding, die verkiesing is gekook, of allerhande conspiratie theorieën, oor, oor hoekom hy nie, en die van, kom ons, let's face it, Trump gloed het is in godsgegewe recht om te regeer,
18:10
En dat hy in sy partij is die enigste partij wat Amerika tot sy voormalige glorie kan herstel. Ek kan nie wel vertrief social as soeet nou, omdat dit nou misschien kan gebeur nie, want dis nou moes wat hy sê waar hy daar praat, reg Jan Jan? Hy sê social media specialist. Ja, drie uur in die morgen, mense wat drie uur in die morgen tekst te stuur,
18:34
en nie slaap, ek dink dit is in die algemeen nie noodwendig, altyd een goeie idee nie, maar ek dink mens met jou daarvan weerhoud, maar net om terug te kom op Haalandse punt oor die midtermijnverkiesings, ek dink toch dat als ek kans die Republikein in die Senaat sal hou, Vernaam nou dat die demokrater vir die El Sayed as kandidaat in Michigan gestel het, dit gee die republikeine die kans om daar te wen, en ook hulle gesikkel in die deelstaat myn, die demokrater. Kreek in die kans daar, is redelijk goed dat die republikeine het sal hou, want die demokrater moet vier zetels afvat.
19:12
want as het 50-50 is, het jy die waans, die bepaalende stem. Ja, maar die ander punt wat Tim dan nou gemaakt het, en dis wat interessant gaan wees, vooral vir die Trump ondersteuners wat luister, is dat hy dit eindelijk nou maak, kijk, soos wat Regen sê het, weet Trump inhaling, dat Trump dink eindelijk nie, hy kan verloor, ten sy dit te gekroek is nie, hy kan nie eerlijk verloor nie, hy is net te goed.
19:39
En daar is nou een partij met wie Tim dit in verband breng, en dit is die ANC, wat ook so half reken, is hulle God gegeven recht om hierdie land te regeer, kiesers gegeven recht, en alle aanreidings is, dat hulle gaan kortkom, en die vraag is, wat gaan dan gebeur, en wat Tim sê, is, die aanset nie een baie goeie geschiedenis van het aanvaard om te verloor nie, vir die van ons, wat Westkapse kiesers al in die verlede was, of is, is dit, is dit toch baie helder voor die geest, dat, toe hulle in 29 verloor, in die Westkap, het hulle gesê, hulle gaan die plek onregerbaar maak, en het het ingryping van nationaal gekost, om dit te keer, hulle die selle probeer in 2026 met Kaapstad, so nuchter weet wat gaan gebeur, as hulle op groot skaal verloor, nee.
20:29
Kom ons beweeg na plaaslijke nest toe. Al wat die korant is, Burg, vandag oor die ANC'se kandidaten luister wat nie betijds ingedien is nie. Die afsnijddatum is toe nou einde augustus gewees. Die ANC sê die name was betijds en daar was een systeemfout. Maar die verkiesingscommissie sê daar was geen so'n probleem nie. Die municipaliteite wat geraaf word is in KwaZoen Natal, die Ooskap en die Vrijstaat wat Banga Hoog Metro insluit. Die ANC sê hy oorweeg na rechtsoptrede oor hierdie kwestie. Marie, die provinciale uitvoerende raad van die ANC wil nou by die sekretaris-generaal van die ANC, dis nou die... Ooskaapse Provinciale Uitvoerende Raad. Vonderby Fekiele en Balula weet wat het gebeur. En die onderlinge, like het my, gefluisteringe is dat sommige in Balula's kopeis hiervoor. Hoe ernstig is dit dat die kandidaten nie geregistreer is nie?
21:10
Ek dink hier is gevecht wat nie gister begin het nie. Dit het ook nie op die 28e augustus begin toe hulle kandidatenluister moest indien nie. Ek het met iemand gepraat kwart voor vijf, daar middag, van die 28e. Die persoon het vir my gesê, hulle is bezig om die luister in te dien, maar daar is nog baie om te gaan. Kwart voor vijf. Die luister moest vijf hierin gewees het. Nou ja, dit is uit die paardse bak, maar die probleem in die Ooskap vooral, hulle beklaai omtrent sê dit verlede jaar, oktober, november, oor wie moet op die kandidatenluiste van die Ooskap wees. Ek het die Ooskapse korante gelees, wat daar een paar keer in die afgelopen jaar.
21:52
En daar in die distrikte specifiek was daar groot gevechte tussen die Oost-Kaapse ANC en die Nationale ANC, want hulle wou verskillende mensen op die lijst doe. Nou ons allemaal weer as vaktsies in die ANC en dit was een vaktsiegevecht par excellence. En op die ouwe einde, denk ek nie, kon hulle besluit wat hulle luister hulle wil indien. Ek is nie verbaas dat daar paar KZN luister nie in is nie, want hulle doen baie sleg in KZN. Maar die feit dat hulle die Ooskapse luister nie eerste ingedien, is vir my nogal nie baie goeie sportmanskap. Kom so met sportmanskap nie. Want die Ooskap is die provincie waar die ANC in hierdie stadium die sterkste is.
22:36
So, hulle moes eerst die ooskapluiste ingedien. En dan die ander plekke. En miskien KZN, wel, daar is baie kandidaten, maar miskien een beetje nader in die einde van die proces. En Babel had hulle vroeger moes begin luister in die net. Ek dink nie die OVK gaan hierdie keer baats nie. Hulle die vorige keer in 2021 hulle uitstel gegee. Ek dink nie die gang weer gebeur nie.
23:02
Arlen, wat sê hierdie van die ANC en sy lede, sy gevoel oor reels en regulaties, as hulle nie eens die basisopdrachte kan of wil uitvoeren? Nee, dat is eindelijk, ek denk, dat is een groot probleem, is een groot administratieve vult. Maar as ons maar reis gesê, dit is nou nie die eerste keer, die mens leer, moet nou uit jou vult heet die eerste keer. So nou sê, ek lees wat vandag in die Sanitimes, die secretaris-generaal sê, dit is een glitch. Nou, net logiek, as dit nou so'n belangrike verkiesing is, Dan moet jy die, as die sluitingsdatum die 8 en 200, dan moet jy al die 7 en 200, of die 5 en 200, of die 26 en 200, om vir daar genoeg vet in te bou, sal daar probleme wees. Ons weet dat daar is baie fakties, ek denk, daar is 140.000 kandidaten, en daar is net 10.000 setels wat daar nou gevuld kan word.
23:53
so die stakes is baie hoog, en ook gegewe ons so groot werkloosheidscijfer, ons is in die ere van die professionele politici, omdat ons werkloosheidscijfer so hoog is, is die stap, is om een raadslid te raak, is die eerste stap binnen die middelklas, en so, mense sal alles in hulle vermoe doen, om op die lijst te wil kom, maar om op die lijst te kom, is ook nie, jy hoel te maar verseker, dat jy gaan na wees nie, so, jy moet ook hoog op die lijst wees, want die ander, iemand van, die dia van my bijvoorbeeld, wil sê, hoe verontwaardig hy is, hy het gedink, hy gaan nou, op die hoog op die lijst, kom toe sê, normaar 54, iets soos dit, En hoe kwaad nou, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so,
24:56
so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so, so dan is jy mis na aspris, en of jy is onbevoeg om dit te kan doen. So, ek weet nie, meneer, die secretaris-generaal sê nou, dit is nie heel te man sy verantwoordelik nie, maar jy weet, soos accountability, ek kan dit nie wegdelegeer nie. As jy ek sê, ek is jy baas van die partij, dan moet ek aanspreekbegaan word, ook aan mense, wie ek dit gedelegeer het. So, dit is die administratieve flater, en dit kan die ANC systeen in hierdie verkiesing nog verder laat val.
25:38
Precies, want dit is groot municipaliteit wat nie daar is. Ja, kom ons kijk gauw daarna. Voor die municipaliteit wat geraak hoort is Ports and Johns, wat in een verrasse wending nie sy naam verander het nie, en dis baie makkelijk is om te verduidelik, want die Ingoza heel municipaliteit, dit is Lusiki Siki en Flagstaff, en dit is allemaal in die hart van die transkuise. Dit is gebiede wat omtrent driekwart van die mense, selfs in 2024 vir die ANC gestem het, en nou sal moeilike daar is kandidaten nie, nou moet het gaan interessant les om te sien, wie die stemme krij, en natuurlijk was Jacob Zuma, ons voormalige president, onlangs aan het stemme werf in die omgeving, nou weet ons hoe, maar hy was selfs in die kerk, is om stemme te werf, dan die Waterse Soele Municipaliteit, dit is alle wel Noord, en wat sy naam nou, Malitzwaai is, en Burgersdorp, wat ook nou ander naam het, Hulle, dus hulle municipaliteit is daar van die ANC-liste wat onvolledig is, maar daar gaan ANC-kandidat wees, lyk dit my.
26:40
Die sondagse viervalheid municipaliteit, dit is Kirkwood en ADO, en dan ook, die goedkom nou so half soos maasel, starig, starig uit. In die vrystaat is daar sprake van twee groot municipaliteiten wat geraak word. Het is Broemfontein, die Mangalhoom, municipaliteit en dit is grootliks, lyk dit vir my, kandidaten wat op die proportionele lijst geplaas is. En dan, dit is nie so erg nie, soos ek nou sal verduidelik. En dan Matsha Beng by Welkom, de Welkom in alle omliggende dorpe, oornaas Rus, Virginia en so, Henneman, die is dit welkom is dat die ANC gaan jou wat wijke wen, maar baie min proporsionele kandidaten verkies kry oor die algemeen. So, waar hulle nie wijkkandidaten het, nie soos in die welkom omgeving, dink ek gaan hulle bitterlik zwak doen. En dan het daar nou ander ook uitgekom, dis die omswaarte municipaliteit, dis Waartburg en Hermansburg, daar heeft Deel wat altyd as die Duitse nataal bekend gestaan het, het hulle ook die kandidaten in nie.
27:39
Maar as een ander belangrike ding wat aan die gang is in Kosovo nataal waar niemand praat nie, en het skok my, en om die waarheid te sê, maak het my agressief waar my dinge doen, maar dit is die twee moorde op NKTA kandidaten, eniging en kloofhoek, en een daarby waardburg, en nou sit ons met die hofzaak in Houek, waar dit een MK persoon is wat aangeklaan word van moord, wat jou werkelijk waar die Houek, Laand Roshoff, hierdie week gevraag het om te verskoon asjeblief, want hy moet nou gaan stemme waar vir MK genadiglik in die hof om in sy kanon ingestuur, soos leunerdaad moes, maar ek dink ons kan dalk sien, dat hierdie ANC probleem groter word, jy weet Suzanne, jy het een paar maande gelede onderhoud gedoen, met een ou van die ANC, daar in die Vryburg omgeving, van die jeugdlefa, en dit is my gekwink of al geen manier is, waar op hulle lijst te gaan inkry, nie so, hierdie ding kan jou wat groter word, en het dui maar, op wat ons sien in die ANC en regering, dan nou ook in die ANC as organisatie, en dit is, dat daar geweldige
28:43
grootfouten gemaakt word, en dat daar dan nie verantwoordelijkheid geneem word nie, en dat daar in hierdie geval definitief somma gelieeg word, waar daar gesê word, nee, ons is met die OVK in onderhandelings, daar is geen onderhandelings nie, en tweedens, hierdie glitch, so genaamde glitch, hierdie oponthoude, dis nonsens, ek weet van mense wat die reaksietuie van die OVK gemeet het, hierdie ding gaan naar ons hier nie, hulle kan hofte gaan as hulle wil, hulle gaan verloor,
29:13
Daar was geen opwond. Die ander ding wat interessant is, al die municipaliteit en die oostkwaap wat probleme het, is baie nader aan Durban as wat hulle is aan of Oost-London of Nelson Mandela by.
29:28
dit is baie makkeliker vir MK om daar werwing te doen. Harlin, wat wil jou sê? Ja, nee, ek dink, vir my is dit deel van die grote faktie ook binnen in die ANC. Ek dink, as ek in die begin gesê, iets so belangrijk, wat so ver nalaat word, praat van die, ek dink, partakee is hierdie goed doelbewus, is dat jy saboteer processen, so dat jy wil een bepaalde uitkomst sê, en dan toch, die MK, sowel as die EVF, kom uit die ANC, dit is fakties in die ANC, wat buitenkant gegat het, en gesê, goed, ons is beter op onze eigen mannel, so, ek sien, hierdie onbevoegdheid, as deel van die grootte,
30:13
faksie is, vel toch binnen in die ANC selfs. As kies, as jy net kan sê, die vreemde ding is, en men Hallin, jy is natuurlijk helemaal recht, as jy rarig vervol terug kan, kan jy die PLC ook bygooi in die kata, hulle kom allemaal uit die ANC uit, maar hier is nou meer onlangse voorbeelde, die snaakse ding is dat hulle alles recht gekry het, So, wat mens nou sê, ek weet is nie wat jy bedoel nie, maar net om Duivelse advocaat te speel, dat die goeie organiseerders van die ANC nou in M.K. en EFF sê, nie, ek weet is nie wat jy sê nie, maar jy is hultemaal recht, maar die twee kleiner partij het toch alles recht gekry.
30:49
Ja, so wat sê dit nou, van die eensmachtige ANC, is een organisatorische vermoe om so iets so basis op te mors? Ik vang nie praat oor Johannes Persu waterprobleem nie, nie. Gaan nene daar oorgesels, is jou bekie daar aan raak, maar voor ons dit doen, speel hier nie weer in, in wat Tim Duplessis gesê het, of oorgeskryf het vandag nie, hoe gaan die ANC dit, dan teers zou hy nie, weet nie, Jan Jan gespiggen by jou.
31:17
Ja, dit is die open vraag. Aan die ene kant verwacht mens die ANC gaan die uitslag probeer betwis, maar die uitslag word so weit verwacht, dat ek nie denk hulle gaan heeltemaal rechtkom nie. Het is met al hulle stoute kinders nou in die twee ander partijen, en Melema, die voormalige kroonprins daar, wat nou in rooi rondom, die sê ons nou die EFF moet hulle stemme beskerm, maar die ANC gaan het steel, en ek weet nie wat nie alles nie. So, aan die ene kant gaan hulle waarschijnlijk aan die begin lawaai maak asof hulle die uitslag nie gaan aanvaard nie, maar ek dink nie hulle dit eindelijk mee in hulle om het tegen te staan. En aan die andere vroeg is natuurlijk, waar gaan hulle jyn?
31:58
As die ANC nie een meerderheid krij nie, met wie gaan hulle saamwerk om die municipaliteite toch maar een mate van inspraak te bouw? Vooral as hulle die grootste partij is, al het hulle nie volstrekte meerderheid nie, en my raai is hulle gaan eerder saam met MK en die EFF wil werk, die lede self,
32:19
Maar MAPOZA en sy ondersteunings van die Nationale Uitvoende Komiteeweheer gaan waarschijnlijk minder les bestaal vir. Ek denk dit gaan een enorme demokraspool wees. Harlin? Ek denk die ander optie wat hy ook het natuurlijk is om met die SAKP sam te werk. Soos die SAKP se leiste in is, of wat ook al, dat die eindsel wel hulle nou baie kwaad is vir die SAKP, omdat hulle nou op hulle eie hierdie verkiesing gaan aanvat, ek denk ook nie, hulle gaan baie goed doen nie.
32:52
Nou, die SHKP eet ook weer aan die ANC kieser, so jou vraag, hoe die ANC gaan voel as hy verloor, ek denk, hy gaan weer steen verloor, ek denk die ANC het verliefd beginne neem, dat hy gaan bitter moeilik weer 51% plus 1 kry, as hy nie gaan onderhandel of deals maak met die ander parte, ek denk hy gaan verder steen verloor, in hierdie plaatselike verkiesing, en ons gaan, waar ons in 2016, 26 koalities had, en in 2021, het ons oor die 70 gehad, gaan hierdie verkiesing, seker oor die 100 koalities breng, en of die ANC, een leidende rol daar kan speel, is een ander vraag, want as jy nou kyk, bijvoorbeeld, wat in Nysna gebeur, of wat in Oudzorg gebeur, in Nysna die ANC, en die ANC en die DA, elke in 7 setels. As die twee verloorde saamwerk, soos hy op die nationaal saamwerk, dan het jy stabiliteit en die beweeg voor en toe. Ek kan het nou nog nie verstaan hoe jy nationaal saamwerk, maar jy doel het nie af ondertoe.
33:58
As jy keek na die onstabiliteit en die oudsoring municipaliteit, Toe ek die ander dag vraag by open debat, maar hoekom werke aans en die dier nie samen met, toe sê hulle nie, hulle word nie toegelaat om dit te doen, dier hulle nationale leers. Dit spreek van my, van absolute politieke onvolwassenheid, en dat de plaatselijke regering, nasionaal genie rechtig om, en plaaslik regering is die belangrikse sfeer van regering. Ek wou niet sê, mens me allemaal onthoud dat plaaslik omstandigheden ook redelijk verskouw,
34:35
En dat is nou alles goed en wel, kijk op een oudshoorn by voorbeeld, ek meen, liewe jemel, ek dink nie, oudshoorn het sê dat die daarvan dan nie die handen ja, dat alle stabiele regering gehad nie, en dis verskikkelijk lang gelede, maar dat is so baie klein partijen, en dis die ene en die ander en die volgende ding, So, daar is maar een paar municipaliteiten in die weeskap, waar jy baie, baie moeilijk stabiliteit krijg. Oudsoorn is een van hulle, ek sal sê Witzenberg is nog een, en kom ons kyk na die verkiesing, maar by my gelte sal, het sal daar nou ook baie moeilijk gaan wees, of hulle was, behalwe vir hierdie termijn nogal in die situasie. So, die plaaslike politiek speel een rol, en dan andersens halen, dit is ook lekker vir plaaslike ouwens, om die bestelling te maak, en dan heb hulle nie verantwoordelijkheid te neem nie.
35:22
Maar die laatste punt is ook, as die DA met die ANC van saamwerk, as een nationale besluit, en dit is nie een besluit om die EFF en NK uit te hou nie, gaan jy dan vir die vrijheidsgrond sien, maar kiet die hou, soos jy langklaas van gehoor het, want daar is geen manier waarop die DA, wat een totaal ander oogpunt het, waarom die municipaliteit te bestuur word, makkelijk sal saamwerk met die ANC in municipaliteite wat hier die ANC opgemoors is nie. Die nationale regering is heel toe wel een ander kwestie waar dit noodzakelijk was vir die DA sy ondersteuners. Dus kom hulle
36:01
ten gunste daarvan is, om in die ANC saam te werk, bloot om EFF en MK uit te hou, daar is geen liefde in die verhouding nie, en niemand geef voor, daar is nie so, ek denk nie, dit is helemaal een toepasselik harde gemeente. Ek denk, die ANC word al hoe meer en meer, net nog een partij. Dit is nie meer die grootste partij nie, dit is nie meer een leiderskappartij nie, dit is net nog een partij. En hulle veldtocht, dit is ver, was baie onindrukwekkend. Wat wel waar is, is dat oor die afgelopen paar maanden uit werk wat ons gedoen het, sy kiesers, hulle neem die ANC kwalik vir die warboel en die gals in die municipaliteite. En die grootste gevoel is een van frustratie.
36:43
Hulle koppel die korruptie en die ANC aan kwesties soos waardloosheid en misdaad, wat hulle natuurlijk alles voor die ANC sê deur le. Ek dink dit is miskien, daar is waarheid in, maar dit is bykie dik vir die daal dan om dit alles voor die ANC sê deur le. Ek dink daar gaan een opvlukkering wees voor die 4e november. Ek dink nie die ANC gaan heel te mal so slecht doen as wat ons sê in hierdie stadium nie. Maar, ek denk, daar is een klompie bitter einders, wat ANC gaan stem, en ons moet ook onthou, vir die afgelopen 10 jaar art, het die ANC veranderd in een absolute plattelandse partij, dit is verschrikkelijk moeilik vir die ANC, om baie stemme te werf in die metros, want, dat is teenargumente, dit is moeilik om die ANC te verdedig, by kiesers, in hierdie stadium. So, ek weet nie, ek denk hulle gaan een beetje beter doen, dan wat die cijfers in die stadium sê, maar goed nie. Harleen, wil jy nog gereageer dan? Ons, ons kan saam na soen, na al saamwerk,
37:47
Ons gaan saam nasionaal saamwerk, maar plaaslik moet elkemaal op sy eie werk. Dit stuur een heel verkeerde boodskap neer, en ons moet die politieke volwassenheid aan die dag beginnen leeg. As ons, as ons coalities is die, is die, is die nie die toekomst nie, dit is nou hier, en ons sal moet leer om met mekaar te saam te werk, want plaaslik gaan het oor plaaslike ekonomische ontwikkeling, om die straat te skoen toe, en toe te sê dat daar skoen regering is. Nou, die DA het institutionele kennis, die ANZ het institutionele kennis, ek sê nie, hou die kleiner partijen terug uit nie, maar ek sê, as die mens kyk na die systeem, dat een uitvoerende systeem, in sede van die machtige burgemeester, in elke val baie meer gepas is, wanneer dit komt om koalities te besteed, want dan het jy partijen wat proportioneel verteenwoordig is in die uitvoerende komitee.
38:43
jy die onstabiliteit, en nesna is drie raadslede dood, dier die onstabiliteit, en mens in ziens, as jy a en ziens nie die a, om een tafel kan sitte en sê, kom ons, kom ons, kyk wat moet gedoen word, en kan een mens mekaar kry, dat ons een pragmatische oplossing het, vir plaaslike probleme. In elk geval, die kieser wil nie he, dat die 3% partij die burgemeester moet wees nie. Dis nie wat die kieser sê nie. Die kieser sê, ons gaan nie vir een van die twee een meerderheid sê nie, en ons gaan die doong om met mekaar saam te werk,
39:18
Raak groot en wees leiderschap man, dit is wat die kieser sê. Ek stem met jou absoluut snel oor uitvoerende rade eerder as machtige burgerbeesters, want daar is heel te mal te veel van klein municipaliteit en die grootste municipaliteit in die land ook bijgesê, waar bitter klein partijen die maag het om alles te ontvrug. En die kwestie is daar gebeur nie, niks en enige van die municipaliteit nie. Want al wat hulle doen, is beklaai. Hulle kom net narens nie. En het gaan oor posten. En het gaan oor posten en oor gehaald. Dit is ook om ek te sê, as die twee die groot verloot is, en mykaar kan kom en die kiesere gaan nie vir jou 50% geen. Nee, dat is voorbij.
40:07
Ek weet nie of die tyd verby is nie, maar ek weet ook nie of die verandering van stelsel hoeggenaamd die kids oplossing is nie, hoeggenaamd nie, want die een provincie wat die stelsel volg is, was Hulu Natal, die een metro wat die stelsel volg is, die het die Queenie Metro Durban. En ek weet nie of die rest van die paneel met my gaan verschil nie, maar ek tink Durban is in afreiselike toestand ten spuite van oor stelsel. Dit is helemaal raak, maar die punt is die grootste partij in KZN is nie deel van die ooreenkomst nie. Durban?
40:44
Hulle het nog nooit deel geneem in Durban nie, hulle kan nie deel van die oorinkomst wees nie. Dit het niks te doen met die provinciale regering nie, ek praat van die municipaliteit. In Durban, ja, in Durban municipaliteit is die DA op die bestuur, NKTA is op die bestuur, die ANC is op die bestuur, die EFF, dink ek, is ook op die bestuur, ek is nie, het onzeker nie. Die bloote feit dat jy die stelsel het,
41:09
is op geen manier enige vorm van waar word, dat die ander stelselse foute nie herhaal gaan word nie? Die stelsel alleen is nie die, gaan nie die oplossing, ek sê van proportionele vertenwoordiging binnen in die uitvoerende komitee, en dan pragmatisch, want dit is wat die kieser wil hee, die kieser wil nie hee, en ons sien te veel voorbeelde van dit, waar die tweede verloorde, heeltemaal uitgesluit word, en nou een toeskou raak. Ons al een manier moet vindt, om koalitievolwassenheid in hierdie land te bekry. Ons moet een manier vind om verweg van ideologie te beweeg, nou pragmatisch. Hou die lichte aan, maak seker dat die straat schoon is, en maak seker dat ons bestuur die dorp in so'n mate, dat ons buitenlandse en plaaslike bezigheid wil kom bele in die dorp. Van ekonomische, as die dorp goed bestuur word, dier die beste minds wat daar is, en miskiel is ek idealisties, dan het jy stabiliteit, en dan kan jy voor het waard. Die kieser wil nie die al gedierige beklei, beklei, beklei met mekaar het. Ons moet groot raak, en hier die politieke volwassen raak.
42:24
Maar aan die andere kant, die hele kwestie van politieke volwassenheid en koalitievolwassenheid, as ons nou daar oor praat, waarom speel politieke partij so'n groot rol in plaaslike overhede? Plaaslike overhede, net van die linkerkant van die krikketveld af, kan definitief baie beter doen, as die beste mense vir die werk die poste krijg.
42:51
Besant die dinge wat jy sê maak oor, ok, jy haal een biekie paar goedkies aan uit jou peiling uit. Jongste Ipsos peilingwerkiesers toon dat daar nog baie gedoen moet word om mense te oortuig om wel te gaan stem. Die Kaya Boos of Pols van die mense peiling is tis in juni en juli van jaar gedoen onder 3600 Afrikaners. 70% van die respondenten in die peiling het gesê hulle is geregistreer en 2 derdes van die respondenten het aangetoond dat hulle wel sal gaan stem dan ook. So, sê ge vir ons, is dit een goeie persentasie mense wat wil gaan stem dan, met ander woorde?
43:18
70% is nie een slechte percentage om te gaan stem nie, en het was so 70% seker hier van 2016 af, wat al gesê het, hulle is al gaan stem. Nou, ons weet wat gebeur het met kieseropkomstcijfers, sê dit daardig. In die vorige plaats die verkiesing, denk ik, was die opkomst iets soos 44%, In die vorige nationale verkiesing in 2024 was die 56%. Ek denk nie, ons gaan hierdie keer die 44% om, en dit gaan hierdie 40% en 45% wees. En met dit in die gedachte, het ek na hierdie cijfers gesit en kyk, en op die oude einde besef, dat daar een hele klomp kiesers is, wat al die andere vraag in die peiling geantwoord het, En hulle die vraag geantwoord van hoe graag hulle wil gaan stem en deelwees van die proces en alles. Maar toe dit kom, by die stemproces, want ons geef hulle stembriefie, elektronische stembriefie, het lijkt net soos die ene wat hulle gaan kry in die verkiezing, of wat hulle gewoonlijk kry in die nationale verkiezing, hoe praat hulle nou van plaatelijke verkiezing nie. En vir hulle gevraag, weet wat er partij gaan hulle stem in die plaatelijke verkiezing?
44:30
is, die partij op die briefie is alfabetis, hulle kan hulle eie kies maak, die rede waarom ek sê, dit lyk nie soos die plaaske verkiesing is, omdat al die plaaslike partijen nie daarop is nie, daar is wel een plek om aan te duid dat jy vir die kleiner partij gaan stem, soos die Boskokkerant, Rijt, Pijers Association, of wat ook al, maar, as mens daarna kyk, dan is daar nog omtrend, een verdere 20 tot 30 persent, van die 70% wat net nie a kiese gemaakt het nie. Hulle gaan nie stem nie. En dit is a baie groot lot mense. En dit bring ons stempresentatie af na ongeveer 7, 44, 45%. Nou wat nou gemaakt Marie? Nou wat nou gemaakt, dit beteken dat, wat ons gelukkig is, dat 16 miljoontjes is, min of meer, gaan kies, dat is 29.5 miljoen geregistreer, omtrent 16 miljoen kiesers gaan optrage om te stem, Dit betekende dat die 16 miljoen kiesers die kies is gaan maak voor al 44.3 miljoen Zuid-Afrikaners wat die recht het om te gaan stem. Dit is maar die grootste probleem in Nederland.
45:42
Want daar kan baie dinge recht gemaakt word as mense gaan stem op stemdag. Al is het dan net die 70% wat die moeite gedoen het om te registreer of om hulle besonderheden na te gaan of so iets. So ek denk dit is die werk wat die politieke partij moet doen voor die verkieser.
46:02
en moet sorg dat die mense vir stembus kom. Ek dink die groot probleem is, is dat ons sê 4 november kom en alles gaan verander. Wat ons in hierdie land doordig het, is actieve burgerskap ook. Ons kan nie net stem en dan sê, mense moet terug sit en dan niks doen en dan, en ons los al die denken vir die politie te sien. Dit is te veel. Ons gaan hulle heeltemaal uitbrand. So, ons is systeem van democratie, laat hoeveel deelnemende democratie. Nou, mense is is baie frustreerd met plaaselike regering, want as twee goed wat gebeur, is dat mense met idees, kom na plaaselike regering toe, dan is plaaselike regering nie altyd toegankelijk vir die, en ook vir die idees, want hulle geloo, net hulle siening is reg. As die mens kyk na die wekskomiteelstelsel wat die is, dit werk ook nie, want as ek rooi is, dan wil ek net omring word, dier rooi weksraad, of blau, of geel, of groen.
46:58
En so die groot uitdaging, ek dink handelsmerk, plaaslijke regering, het verskrikkelijk baie skade gekryd die afgelopen paar jaar. As jy dink plaaslijke regering, ek dink jy selfsig, en korruptie, en so die handelsmerk is in krisis. So, wat doen ons na die stem? Want die 5 november, as jy wakkerskrik, dan gaan jy nog steeds hier in die area woon, en in baie gevalle, weet jy die leerkrubbe ook vir een raadslid, hy wat nou luister op, gesê wat, luister, jy het nou baie roosklerig, en sê, as ek in is, dan gaan ek dit doen, en dit, en dit, en dit, dit vat vir jy seker tot 3 tot 4 jaar om uit te vind, hoe werk jy die systeem, en net wanneer jy dit uitgevind het, dan is die termijn om, so, ek, ek, ek, ek, ek dink, die verkiesing, ja, is een baie, baie belangrike punt, maar die deelname, na die 4 november is nog belangriker en plaaslijke regering moet baie beter doen om mense an te moedig om deel te wees.
47:58
Dit is in baie gevalle een elites klip, verstaan jy, van die ambtenare en die politici, wat hulle nie eindelijk van mekaar heen, maar hulle staan saam om die gemeenskap eindelijk in baie mate ook buitenkant te hou.
48:13
Het is waar, en die gemeenskap wil deel wees, want hulle sê bijvoorbeeld, ons kan help, ons kan dit doen, ons kan dat doen, maar hierdie ouders moet vir ons sê, waar het hulle op nodig, en hulle communikeer glad nie, die staatsrade communikeer nie. Ek denk dat die onus leid al twee kante toe. Dit leid nie net op die stadsraad nie, maar ook nie net op die burgerlijke samenleving. Die ander punt is, is dat kinders niks weet van hoe werk plaaslik elegering of regeringsinstellings nie. Daar is nie meer iets soos kom ons leerkinders een periode in die week in die school, hoe werk verkiesings? Hoe kom met ons verkiesings? Wie kan staan in die verkiesing?
48:58
Dan is minder die helft van kinders, ek kies toch vir die uitdrukting, dit is nie wat ek bedoel het nie, van jong mense, het is in 18 en 24 geregistreer. Jan Jan? Kan ek net iets sê daar oor jou? Ja, ek sê nie nou glad die saam met wat hier gesê word oor julle paar redes. Die eerste is, die punt van die verkiesing is om een openbare verteenwoordiger te kies wat jou moet gaan verteenwoordig. En nou elke een wat huisverkiesing verloor, word nou skielik en is vooral in die weeskap waar hierdie woord toch oor so gevuld is, ek is een meenskapsleier. Verkies door niemand. En dan word al gekla en gemouden en sovoort. Dis die punt van die verkiesing, is om mense te kies. En as jy idee sê het wat nie saamsteem met die staatsraad sê nie, beteken het ook nie, jy is recht nie.
49:42
Uiteindelijk die mense wat die besluit moet neem is die mense wat gekies is om dit te doen. Door jou collega's en mense en buurre wat jy miskien dink is stupid, want dit nie vir jou of jou partij gestem nie, maar dis nou maar eenmaal hoe die democratie werk. Dan in verband met hoe die kiesstelsel werk, dit word op skole geleer in daardie vak wat hulle het, wat hulle al die levensvaardighede leer. Maar weet jy wat, nie allemaal stel belang nou in jy, of mense vergeer dit, so dit word geleer, maar uiteindelik kan mense nie die stelsel blameer, en die skole blameer, of wat ook al nie, ek en jy, Suzanne, en Halen, en Marie, ons stel vresig belang in politiek, baie mense stel eindelik maar net belang, wanneer iets verkeerd is, hulle wil nie die raadsvergaderings bijwoene, dis net te veel moeite, dis nie ver nie, jy kan, dis oop, maar niemand gaan nie, Of, jy hou daarvan om te mound, maar die oomlik wat jy moet werk, byvoorbeeld stemme waarvan mense kry wat actually vir jou stem, eerder as wat jy net somme beweer, jy is na die gemeenskapsleier.
50:46
Die gemeenskapsleier is die mens wat verkies is, dis hoe een democratie werk.
50:51
En ek voel per ty keer dat daar te veel klem is in Suid-Afrika op al die mense wat nie deelneem nie, eerder as die mense wat deelneem. So wat vir my interessant is, Marie sy peilings, is eindelijk wat hulle gevind het in verband met die mense wat deelneem, nie die mense wat nie deelneem. Dit is interessant Marie, julle het iets sê daar oor, julle het, kom spraak, ek moet gaan met Marie oor, wat sê julle peiling oor dit specifiek? Die wat wil die al neem in belangstel? Die wat wil die al neem in belangstel, sal daar wees op die 4 november.
51:20
En baie interessante resultate wat daar uitkom van dit. Ek kan veel sê, kijk, dit is nie een nationale verkiesing nie, maar ons gaan toch automatisch op die ouweinde kyk van hoe lyk die steen in die land as geheel. Op hierdie stadium het ons die ANC gemeert op 31%, die DA op 25%, MK op 14%, EFF op 11%, Action SI op 6%, EVP op 3%, die Patriotic Alliance op 2%, en dan, is daar 3% wat sy hulle weet nie, dit beteken dat 5% vir ander partijen gaan stem. Dit kan bieke meer of bieke minder wees, maar aan die andere kant, daar is net een paar partijen wat rechtig saak maak, ten spijting van die feit dat daar honderde partijen geregistreer is. Die OVK het in die week gesê, hulle is nog nie seker wat die partij allemaal gaan deelneem nie. Maar daar is honderde partijen wat geregistreer het om deel te neem.
52:24
En die resultaat is vrek interessant. Natuurlijk as ons nou kyk na wat in die vorige verkiesing gebeur het in 2024. ANC systeen is af, omtrend 9% af, 9% punte af. Die DA systeen is op, so 3% punte op. MK systeen is maar nog meer die selfte. Die EFF systeen is een klein bykie meer. En ek sy sy systeem is ook meer nou as wat dit in 2024 die uiteindelijke resultaat van die verkeesing was. So, steeds daar die vraagstuk. Harland, wat wil jy gesê? Nee, ek wil vir jy net gesê, want ons het vertrendewoendigere demokrasie, maar ons het ook deelneemende demokrasie.
53:13
En deelnemende democratie moedig die gewone mense om actief deel te neem. Ek het vroeger gepraat van die wijkskomitees, so dat ons doen hoopeloos te min, om mense op te voet rondom hulle, en in Engels, die civic responsibilities. Ek en Janine het so paar jaar gelede, en ons een paar definities opgeneem, dier gemeenschap, salke goed help, en so ons moet, mense weet nie, hy weet nie die verskiltes in die district minister overheid, hy verstaan nie, hoe kom as daar twee burger in die mense sê, so ons het, ons het baie meer te doen, om, ek weet nie wat is, civic education, om mense in te lig, oor die voordele van deelneem, Soos iemand die ander dag vir my gesê het, weet jy, ons het gevecht vir vrijheid, en al wat ons het, is demokrasie. Hy kan nie noodwendig sien, of sy kan nie sien, hoe hier die demokrasie werk nie. En so, ons moet oor communikeer wat plaaslijke regering en hoekom dit belangrijk is.
54:21
Die jeug stel glat die belangrijk, en overal gemeen ek nou, maar daar is een groot presentatie van die jonge mense, wat glat nie eens belang stel oor die goed wat ek en jy, wat hier oor ons en hier praat. Ja, precies, hoe laat ons hulle sien plaaslike regering, waar plaaslike ekonomies ontwikkelings bestieder is in elke municipaliteit, hoe sien hy of sy dan, hoe sy municipaliteit werk, vir die groter goed van die saamleving? Ons moet nie deelnemende democratie afgradeer, to sê nie, jy stem, en dan moet jy maar nou net aanvaard het nie. Nee, ons het een deelnemende was, die citizens moet saam met die regering werk,
55:07
onvollhoubare oplossingsdaad het, en ons sien te min van dit? Iets wat al interessant is, wat aanhak wat jy nou sê, en ek het so twee weke gelede, een gemeenskapspraakje gedoen, by Kelling Rocks, na by Port Alfred, op die Zuidkapskis, en die mense wat daar was, was een groot verscheidheid, maar selfs ouwe mense in die gemeenskap, wat in 2021 gestem het, definitief gestem het, en gesê het hulle het gestem, het vergeer dat hulle drie stembriefies gekryd het, vir die kandidaat, vir die proportionele lijst, en vir die districts van die kwaliteit. So, dit is nie een ding wat jy eenmaal hoor, en dan onthou nie. Ek wil hom ook sê, net om vredesontvol. Om vredesontvol. Om vredesontvol. Om vredesontvol. Om vredesontvol. Om vredesontvol. Om vredesontvol. Om vredesontvol.
56:05
en een baie, hoe sal ek sê, op ruijende veld toch ga 2021 halen, het die leiders van die politieke partij echt benooi onder meer om met mekaar te debatteer, en dit was partij keer een makkeliker
56:20
ding om te doen as ander, maar ja, net om te sê, mens kan verskil en nog veel goed oor die weg kom, so mens moet nie verkeer die idee, jy sal kry nie. Marie, daar is ook een ander interessante ding wat uitgekom het uit die repeiling, en dit is dat die gevechte en die metro's natuurlijk die velste gaan wees, en die een van die metro's gevechtjes gaan die cellen wees.
56:40
Ja, nie een van die metras gevecht is, gaan die salle wees nie, jy is heel te morra. En soos ons weet, die IC het een reesachtige groot werk, om al die verkiesings te ran, want dit is een paar duizend verkiesings, want elke is een eigen verkiesingkie, eindelijk, as jy daar oor denk. Johannesburg, denk ek, is baie kop aan kop. Ek gaan my nie te ver daar oor uitlaat nie, En die ANC en die DA is natuurlijk die leidende partij en die meeste van die metro's, maar Johannesburg is baie nabij, 31, 28. En ek dink, dit is ook een kwestie wat ons al moet ophou in die volgende paar weke, ek dink die DA's veltoog is al bezig vir die hele paar maanden, die ANC's veltoog het nog nie begin nie.
57:31
Kaapstad baie, baie moendlik dat die DA die Kaapse metro sal wen met die 50 plus meerderheid, en het nie vreselik waarom te gaan dan nie, dit is in die 46% op die stadium, maar hulle kan met hulle oordentelike veldoog, en ook met die feit dat die leier van die DA nou een nieuwe bus het mee te rij en alles te besoek, kan hulle definitief dit oor die 50% stuur, Die MK van die verkiesing in Ete Queenie wen, daar oor denk ek is ek redelijk sekertans met hulle 55% in Ete Queenie. En die DA kan swan nie wen, baie nabij daar ook na een bietje groter gap tussen die DA en die ANC as in Johannesburg.
58:24
Kurelieni is die DRA en die Antia by na mekaar, die derde partij daar is MK, en dis die enigste ander metrou waar MK rechtig sy merk maak. En nou is in Mandela by, is kop aan kop op hierdie stadium, Buffalo City by na mekaar, Mangaroon is ek, te sê nie, want die steekroof in Mangong is redelijk klein, maar, dis baie kop aan kop, dis in die DA en die ANC, die EFF doen goed in Mangong, en die EFF doen die beste van al die streke ook in Mangong, ach in Buffalo City, excuse nie, ook in Mangong, in Buffalo City. So, dit is hoe die metroplinkie lyk.
59:12
Marisa, jylle nie die selwe probleem in Buffalo City as in Manga Hoon, waar jou monster baie klein is nie?
59:20
Buffalo City is daar een beetje groter as Mangoon, maar dit is ook nog klein. Ek het aan die einde van die persverklaar, dan het ek een ding bijgeset, want onthou, ons kies die ewe kansig, die 3600 mense wat 18 jaar en ouder is, dan kyk ons na die wat stem, dan kyk ons na die wat geregistreer is om te stem, so dit is een reerlijke proces, om by die antwoorde uit te kom, Mangahoon is rechtig klein, beide Buffalo City en Nelson Mandela Bay, sal ek met caution, met soort van omzichtigheid gebruik. In termen van die provincies, sal ek die Noordkab met omzichtigheid gebruik, en die ander is redelijk oké.
60:08
Maar kan ek een laaste vraagje vraag, Susan, ga jy my toelaat. Is daar 3600 mense allemaal in die 6 metro's, of 8 metro's, of is hulle oor die land verspreid?
60:18
die 3.600 is oor die land verspreid, van hierdie stede wat ons openbaar maak, hulle is oor die hele land verspreid, en hulle is in verskillende municipaliteiten, en natuurlijk verskillende provincies, so hulle is ooraster, dit is nie net een metropolitaanse stede nie, en die onderzoek word gedoen van aangezicht tot aangezicht, hulle kan self hulle stembriefie invul, so dit is een geheimestemming, en die ander kwestie is, dat die verhalys ook amtelik vertaal word, in sewa-amtelike tale. So, dit is, dit is nogal een hele produksie, om dit aan mekaar te zet. Ek denk, dit is, is meer betrouwbaar as die telefoonpeiling, afhangende van wat jy als jou universum gebruik in jou telefoonpeiling. Is my verbaas, en toen alweer die goed aan mekaar is, eindelijk van die universum is jyltemaal verskillend, want dit is geen quotas op die studie nie.
61:21
Ons doen ook een lot aan haar studies, maar dit is vir spesifieke klienten of politieke partijen, wat ek natuurlijk nie kan deel. Harlin? Ja, nee, nee, ek heb gevraagd, ek denk die interessant gaan wees. Ek denk, as jy recht kan kry om sy kiesers uit te kan kry, wat ons gesien het in die 21 kiesers, is baie van die aansie kiesers, wat sikkel bijvoorbeeld om vir ander partij te gaan stem, gaan stem dan liefst nie. As jy nou hierdie voelinge binnen die ANC het, want die DEA sy kiesers, ek is geen twijfel hulle sal gaan stem nie. Die groot vraag is dat die ANC sy kiesers kan wegkreeg om te gaan stem. Maar onthou wat ek vroeger gesê, die ANC is tot een groot maat een platte landse partij. En hulle het nog altijd in die verlede een formidabele organisatie gehad om hulle mense aan te rij na die stembus toe.
62:13
En in die platteland is daar baie ouwe vrouwe wat ANC stem. En ek sê spesifiek vrouwe, want... die mense wat geregistreer is om te stem, is 55% vrouwens, 45% mans. Dit is een klein bykie anders dan die verspreiding in die land. So vrouwens is beter kiesers dan mans. Kom en sê dit net so, want hulle gaan voor hen stem, hulle registreer om te stem, hulle baag op om te stem. Al die ding is waar. Dit is eindelijk baie slecht dat daar so min vrouwenverdienwoordiging op baie van die lyste is, by the way.
62:47
Maar die julle kwestie is vrouw is baie goeie kiesers. Aansie het een baie goeie verkiesersorganisatie in die platte land nog altyd gehad. om hulle kiesers aan te raai, so juist raag, het hang af of hulle kiesers gaan so ver kry, om hulle by die stembus te kry, maar dit is nie die enigste partij nie, onthou kiesers van ander, meer steerlijke partij, en nou praat ek specifiek waar hulle kern ondersteering in steerlijke gebiede is, die DA, Action, SA, die type partij, baie van die kiesers, ja, ons weet wat gaan gebeur, ons nie nodig om te gaan stem nie, dit is ook een probleem.
63:26
Ek sê, in die weeskap was dit so, dat die ANC die platteland versteen gehad het, dat het die verloor na die D-auto. En nou wat jy nou gesien het, in die weeskapse plattelandse dorpe, het die patroon geswaai. Anvankelijk het die ANC die platteland beheer, dat het oor die jare die ondersteuning het verdwenen, En nou, het gaan beinteressant wees, vooral in die stad Kaapstad, en ook in die plattelandse dorpe, want die PIA het daar hier al oorgevat, so die grootse bedreiging, vir die DIA's meerderd steen in die Westkaap, is die opmars van die PA, wat een hele paar tussenverkiesings gewend is, of dit afloek is, en of dit, of wanneer sy gefocust is, soveel toch, so ek denk, die Westkapse platteland, kan baie interessant wees, om te zien, of die PA, sy tussenverkiesing opmars, kan voortsit, in daar werkelijke stemma.
64:27
Die ander ding wat jy moet onthou van tussenverkiesings, dis baie keer een protest stem, is veilig om in die tussenverkiesing vir een ander partij te stem, as die partij waaran jy rechtig verbonden is, want dit gaan niks aan die grote prankje verander nie. So, jy, dit gebeur ook.
64:44
Jan-Jan? Ja, nie wat die weeskap betref, mens moet altyd onthou 70% van die weeskapse kiesers woon in die metropool. So, die kaart lyk dikwils baie anders as wat die uitslag eindelijk lyk, jy weet, sy kan grootkole op die kaart is, omdat niemand al woon, of waar men nie. mense. So wat die PA betref, ek dink hulle net het jyltemal recht. Ek dink die PA eet in die voormalige ANC steun in die platteland in. Wat in een stadium na die dea toe gegaan het, maar, en een stikkie sal daar bly, maar ek dink die is oud ANC mense, brein mense nou, wat na die PA te gaan. Die swart stem in die Westkap is eindelijk gecentreer in die metro, maar dis een baie veilige ANC stem, want dis grootliks equivalent aan die Oostkap systeem. So ek dink die platland gaan belangrijk wees om dop te hou in die Westkap, maar jy moet onthou dat die groot municipaliteit is, maar Kaapstad, Drakenstein en George. Die ander is baie klein municipaliteit, as jy wil...
65:44
voor en toe gaan, as jy wil voor en toe kyk as gevolgd afwand. DPA krijg 8% in Kaapstad. DPA het aanvankelijk 1% gekryk. 1% in die laatste 2021. Dit is een grootsprong. Dit is een grootsprong, hulle het 1.36% gekryk. Ons het gedink, hulle gaan 1.8 kry, wat mooi binnen your margin of error is daar, maar hulle het 1.36 gekry. Ek dink die PA gaan baie beter doen. As ons na hierdie cijfers kyk, dis definitief moendlik om die steen vier keer groter te maak.
66:20
Mag klik, ek dink hulle sal te neergesteld, dus as het in 4 keer groei. Hulle gaan hier bij 8 of 10% uitkom, ja. Ja, waar hulle die steen vandaan krij, want as hulle doodgewoon die slaai dier mekaar kraap aan die ander kant van die DA steen, met ander woorde nie stemme by die DA afvat nie, wel, dan is het interessant, maar nie belangrijk nie. As hulle wel DA steen ook vat,
66:41
wel dis wanneer dinge interessant begin rok. Ja, dit sal, maar die DA-steen is redelijk veilig, denk ek. Die DA-steen is redelijk veilig. Pia eet bij die DA-stemming, dat is wat ons gezien het in Perl, in die Amstelhof-area, waar die DA-week wat hy 15 jaar beheer het, waar die voormalige burgemeester Konrad Poel het gebleid, hy het die jaar geleden het die die week verloor naar die Pia toe, tegen alle verwachters. En so ek denk, dit was een groot in Engels hele wake-up call. So ek het geen twyfel dat die PA eet by die DA stemme. En wat ons gesien het in die Tierwaterskloog, waar Derek Appel oorgekom het na die sterk kandidaat vir die ANC daar. So hy eet ook van die ANC, maar grotings eet hy van die DA gewaarwoord.
67:37
Ja, ek denk jy, dis recht nie, Holland. As jy kyk na die cijfers van die Westkap, dis ook in die 2024 verkiesing, die jaar steen het die selfde geblei. En in die tussenverkiesings is bykie van een ander story, want daar wijk 1 maam is by die tussenverkiesing, hulle hou meer gereeld tussenverkiesing omtrend as die hele provincie Noordkap, maar daar wijk 1 word die heel tyd verander, en hulle het 2 maande voor die vorige... groot verkiesing, die wijk gewend, en toe hom verloor in die algemene verkiesing, en nou weer gewend, en het is een verkiesing, so, ons sal maar moet zien, ek denk enig iemand wat voorspellings maak, in verband met waar die PA as een steen vandaan kom, het sal baie trots wees, as hulle recht is, maar ek sal baie, baie versichtig wees, een groot verkiesing is anders dan sy kleinkje. Daar is een baie slim ou wat gesê het, as jy voorspellings maak, weet dat jy verkeerd gaan wees,
68:32
maar dit hang af van hoe verkeerd jy is en waar jy verkeerd is. Dit was dan kommentaar. My gasten was Dr. Harland Lute, een afvoersgenoot van die Centrum voor Gender in Afrika Studies aan Universiteit van die Vrijstaat. Maria is een consultant van Ipsos en Jan-Jan Joubert, ontlederskryver en journalist. My klankregisseer is Joanne Pietersen en ek is Suzanne Paxton.