Historia dla dorosłych

00:00 Gdyby ktoś z was zapytał, no to się może zdarzyć. Jak nazywała się osoba, która nie zdała egzaminu, a potem doprowadziła do krwowego konfliktu, który, poważnie proszę teraz słuchać mnie, doprowadził do śmierci milionów istnień, na pewno odpowiedzielibyście, że to Adolf Hitler. Na pewno. 00:16 I nie byłaby to błędna odpowiedź, ale co ciekawe, nie jedyna prawidłowa, bo okazuje się, że było ich więcej. 00:24 Tak, był jeszcze co najmniej jeden taki egzemplarz. Mowa tu o chińskim jego mościu noszącym imię Hong Xinhuan, który w połowie XIX wieku stanął na czele powstania Taipingów. 00:36 Które można w sumie podsumować chyba jako jedną z najdziwniejszych wojen domowych w historii ludzkości w ogóle. Poważnie. Nawet ever. 00:45 Tak. Po tym odcinku wy robicie sobie piękne mięśnie na brwiach, 00:51 Brwi to są tu, a to są rzęsy. 00:53 Bo tyle będziecie unosić ze zdziwienia. Co? Będziecie mieli sześciopak na brwiach. 00:59 Tak będzie. Brwi to są te, a to są rzęsy. To ja wyjaśniam niezorientowanym mężczyznom, którzy nas oglądają i słuchają. 01:07 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy prezentują historię dla dorosłych. 01:14 Ale zanim przejdziemy do Taipingów, najpierw zarysujmy szybko tło. Oczywiście w bardzo dużym skrócie, bo historia Chin jest jaka? 01:22 Długa. W wieku XVII rządy w Chinach przejmuje manczurska dynastia Qing, która, tu nie będzie niespodzianki żadnej, pochodzi z Manczurii. Do tego jest manczurska. Tam wymyślili takie wory nazywane Manczur. 01:37 Powiedzmy, że proces przyjęcia władzy w kraju nie był w pełni pokojowy, bo w trakcie tych zmian zginęło 25 milionów ludzi. 01:44 Ale to są Chiny, to jest inna skala. 01:47 Tak, no. 01:49 I co będzie ważne dla tej dalszej historii, wiele wysokich urzędniczych stanowisk jest piastowanych przez Mandżurów. Co lekko złości grupę etniczną Han, która w Chinach dominuje. 02:01 Chodzi o popularnych Hanów. I potem po wieku XVII przychodzi, to nie będzie niespodzianki, bo to po kolei jest ułożone, XVIII, a po nim jest, dasz wiarę, że XIX. I można powiedzieć, że źle się dzieje w państwie Qing. 02:16 Zaczęło się od pierwszej wojny opiumowej. W skrócie chodziło o to, że Brytyjczycy eksportowali do Chin duże ilości tego narkotyku, tego opiumu. 02:23 I sporo mieszkańców się od tego uzależniło, więc cesarz kazał ograniczyć ilość opium. 02:28 Teraz uwaga. Zablokowano brytyjskie faktory jej składy oraz zniszczono tysiące ton opium. Zmieszano z wodą, z wapnem, z solą. I potem już było niedobre. Wrzucono do morza. Więc jak dzisiaj wypływa gdzieś jakiś uśmiechnięty wieloryb, to to jest jeszcze efekt tego. 02:43 Brytyjczycy pewnie przypomnieli sobie, jak kilkadziesiąt lat wcześniej Amerykanie zatopili herbatę w Bostonie i się lekko wkurzyli. 02:51 I okazało się, że dość przestarzałe okręty chińskie średnio radzą sobie w walce z królewską marynarką wojenną. 02:58 Tak jest, Brytyjczycy tam popłynęli, zrobili porządek. Wojna kończy się w roku 1842 porażką Chin absolutną i upokarzającym traktatem pokojowym. Uwaga, jest to bardzo duży czas prestiżowy dla dynastii Qing, która i tak już miała wcześniej niskie notowania. Nie było dobrze. 03:15 No bo w kraju panuje głód, kryzys ekonomiczny, a wśród urzędników szerzy się korupcja. Skąd my to znamy? Wielu Chińczyków wini za ten stan rządzących Mandżurów. 03:25 I w tej jakże miłej atmosferze na scenę wchodzi Hong Xinhuan. 03:30 Teraz uwaga, skupcie się, notujcie, bo nie będziemy dwa razy powtarzać. 03:33 Hong... 03:34 Urodził się w roku 1814 w chłopskiej rodzinie zamieszkującej prowincję Guangdong w południowych Chinach. 03:43 Młody Hong jest uważany za bystre dziecko. I rodzice decydują się opłacać jego edukację, bo czego nie robi się dla dziecka. 03:52 Szczególnie jak jest bystre, bo jak nie jest bystre, to co będzie już inwestował w edukację, nie? Tak, tak, tak. Hong uczy się bardzo dobrze i jego ambicją jest zostać urzędnikiem państwowym. 04:01 Brzmi to może w waszych uszach bardzo dziwnie, ale w tamtych czasach wiązało się to dla niego, potencjalnej rodziny Honga, z ogromnym awansem społecznym. 04:09 No tak, ale żeby to zrobić, musi najpierw zdać taki specjalny cesarski egzamin urzędniczy. W wieku 13 lat Hong jedzie do kantonu, by do tego egzaminu podejść. 04:20 U nas teraz nie ma takich egzaminów. 04:22 U nas też nie ma kantonu. Z Gielce jest. Jest Konin. A nawet Łomża. Jest Łomża. 04:28 Są kantory wymiany. 04:29 Inne miasta na K typu Kraków też są. Kantonu nie ma. 04:32 No i czekajcie, bo tutaj zwróćmy do tego egzaminu w kantonie. Tu można, może trzeba powiedzieć trochę więcej o samym egzaminie. 04:39 Wrócimy was na szersze tło. 04:40 Tak, bo to nie było nic w stylu pokoloruj Chińczyka. 04:43 Wtedy nie było. Nie, nie, nie. Zdający egzamin, uwaga, byli izolowani w zamkniętych pokojach, gdzie byli przez trzy dni i przez trzy noce, gdzie zamknięci musieli pisać eseje bazując na tekstach Konfucjusza. 04:55 I egzamin był automatycznie oblany, gdy choć jeden znak był błędnie napisany. Ale jeden. I jego zdawalność tego egzaminu wynosiła 1%. A wiecie, jakie są znaki chińskie? 05:06 To nie jest tak, że A czy nawet CH. 05:08 Nie. No nie dziwi więc, że Hong nie zdał, ale jest jeszcze młody i tak jak się mówi w kontekście prawa jazdy, za pierwszym razem mało kto zdaje. 05:18 I w tym momencie pan Hong wraca do swojej wioski rodzinnej, gdzie przez kilka lat pracuje jako rolnik, po czym znowu podchodzi do egzaminu i kolejny raz go oblewa, czyli jak to się mówi nie zdaje. 05:28 Ale gdy przebywa wtedy w mieście, po raz pierwszy spotyka chrześcijańskich misjonarzy na ulicy i jeden z nich wręcza mu broszurę. 05:37 Broszurę. No tak jak świadkowie. 05:39 Czy ma pan, panie Hong, czas, żeby porozmawiać o Jezusie? Tak. 05:44 I wiecie jak to jest? Hong nie chce być niemiły, bierze ją, obiecuje, że ją przeczyta w domu i tak dalej. 05:51 Ale, ale, ale. Zadzwonimy później. Rzeczywiście pan Hong ją przegląda. Choć ona nie wzbudza w nim jakiegoś większego zainteresowania, no tam są jakieś tematy, okej, prawda? Bardziej frapuje go bowiem kwestia wciąż niezdanego egzaminu, tego w kantonie. A co ciekawe, nie wyrzuca tej broszurki, tylko sobie ją gdzieś tam... Odkłada taka zagładka, żeby było, że coś tam. 06:12 No jak to się mówi, do trzech razy sztuka i w 1830 roku Hong po raz trzeci podchodzi do egzaminu i kolejny raz. 06:22 Nie zdaje. Tylko, że tym razem bardzo poważnie przeżywa porażkę i doznaje załamania nerwowego. Zresztą, no trudno mu się dziwić. Tak. 06:30 Wtedy choruje przez kilka dni dosyć poważnie, leży w łóżku, zrozpaczony załamany, majaczy przez sen i wtedy, notują kronikarze, doznaje dziwnej wizji, która zadecyduje o całym jego przyszłym życiu. 06:42 Co się wydarzyło? Co? Co? Ach, co? Otóż, gdy Hong leżał z załamaniem nerwowym, miał we śnie odwiedzić niebo. 06:53 I tam, w tym niebie, spotkał mężczyznę z długą, złotą brodą, który mówi, że Hong jest jego synem. 07:01 W sensie, że ma tą jakby zwykłą ziemską rodzinę, ale ma też prawdziwą, boską rodzinę. 07:07 I Hong poznaje w niebie również tam innych członków swojej rodziny niebiańskiej i dowiaduje się, że ma starszego brata. 07:15 Tak, i tutaj ojciec mówi też Hongowi, że lud Chin oddaje cześć demonom, które trzeba pokonać. 07:22 Zapytacie jak? 07:24 Za pomocą specjalnego miecza do zabijania demonów. Który Hong, ten miecz, otrzymuje od taty. Tego z brodą. Tak, a starszy brat tłumaczy jemu, temu Hongu, jak się tym mieczem do zabijania demonów posługiwać. 07:37 No i Hong widział też Konfucjusza, który jest karany za to, że zwodził ludzi swoimi naukami. I teraz uwaga. Hong budzi się z tej wizji i myśli... 07:49 Tylko po chińsku. To było dziwne. Tak myślał. Ale po tym załamaniu zaczyna wracać do zdrowia i nawet podejmuje pracę jako nauczyciel. 07:58 Ale ta wizja była tak mocna, tak wryta w jego cudowny chiński beret i te chińskie zwoje mózgowe, że nie mógł o niej zapomnieć. 08:07 I w 1843 roku Hong porad czwarty i ostatni podchodzi do egzaminu i tu będzie bez zaskoczeń. Znowu nie zdaje. 08:17 Jest załamał. Załamał. Tym razem przychodzi do niego kuzyn, który pewnie pamiętając, co się stało ostatnim razem, chce mu zapewnić jakieś takie wsparcie moralne, żeby się chłop nie załamał. 08:28 W każdym razie gdzieś w tym momencie, gdzieś w tym czasie Hong, próbując znaleźć na nowo sens życia, który to był, utracił, sięga po tą wspomnianą już wcześniej chrześcijańską różurę, którą dostał wiele lat temu i wciąż ją w domu trzyma. Przypadek? Nie sądzę. 08:42 I gdy ją czyta, nagle doznaje olśnienia. Często tak bywa, jak czytasz broszury. Teraz mówi sobie Hank po chińsku. Co? W końcu rozumiem moją wizję. 08:53 I nasz młodzieniec uznaje, że mężczyzna ze złotą brodą był Bogiem Ojcem Wszechmogącym, a to oznaczało, że jego starszy brat był nikim innym, który go uczył walczyć Mietrzem, jak samym Jezusem Chrystusem. 09:06 Tak, no a te demony, no to wiadomo, to na pewno rządzący manżurowie z dynastii Qing. Wurmanżur przypomina potwora trochę. Tak, tak. 09:15 No i szczęśliwy, że w końcu poznał swoją misję, nasz Hong najpierw niszczy w domu wszystko związane z buddyzmem, czy tam konfucjonizmem, wszystko niszczy. 09:25 Potem lekko ochłonął, ale nawet jak ochłonął to mu nie przeszło, bo postanowił nawrócić najpierw swoją rodzinę i przyjaciół i co ciekawe udaje mu się to i wiele osób się do niego przyłącza. No bo przecież wszystko, co opowiada, było niezwykle spójne i logiczne. 09:37 Miało ręce i nogi. 09:40 Demony. 09:41 Jednym z pierwszych towarzyszy jest jego daleki kuzyn Feng Yunshan. 09:48 Syn starego Yunshana był. 09:50 I ten nasz Hong razem z grupą wyznawców zaczął wędrować do innych wiosek, gdzie niszczył tamtejsze przedmioty związane z konfucjuszem i z buddyzmem. Jak się możecie domyślić, Nie wszystkim się to podoba, ale niektórzy też się do tej grupy dołączają. 10:08 Bo ci wisi ci nad drzwiami do kuchni Budda ci wisi, a ten przyszedł i poniszczył z mieczem. Nie każdemu się to podoba. 10:17 I Hong słuchajcie, głosi ideę powszechnego braterstwa i równości. 10:21 Bardzo piękne idee. 10:23 Ale wszystkich bardziej pociąga wizja walki z dynastią Qing, która jest obwiniana za całe zło w Chinach. 10:29 Demony Mandżury. Ich uwaga. Hong tworzy też sobie samemu... 10:35 tutaj kowal, tu coś później, a młot miecz do walki z demonami, bo tamten został we śniego. 10:40 Ale w pewnym momencie Hong sobie myśli, że w sumie to może dobrze by było jednak przeczytać Biblię, czy czegoś się o tym chrześcijaństwie dowiedzieć, bo na tej broszurce nie wszystko było napisane. 10:50 Jest w tym wszystkim jakaś obłędna logika, ale też popatrz, błogosławieni, którzy uwierzyli, a nie widzieli, on na podstawie nie Biblii, tylko broszurki wszedł w temat tak mocny. 10:59 Cały Hong! I w 1847 roku rozpoczyna w kantonie krótkie studia biblijne. Jakimś dziwnym trafem duchownym nie podobało się, że Hong uważa się za brata Chrystusa. Dziwny. 11:11 O Jezu, Hong tak mu powiedzieli, nie? 11:14 A on mówi nie, nie, to brat. 11:17 Oskarzyli też Honga o wybiórcze czytanie Biblii, by potwierdzić swoją wizję, w sensie tego jego Honga, ale Hongi nie słuchał już nikogo poza sobą, gdyż był zajęty, uwaga, redagowaniem swojej własnej wersji Pisma Świętego. 11:28 No i on potem wraca do domu, ale po drodze zostaje napadnięty i zostaje mu skradziony własnoręcznie wykonany miecz do walki z demonami. 11:37 Bo tu widać, nie demony go napadły, bo demony by pokonał, a tu... Jest to przykre. To strasznie smutne jest. 11:42 Jest to przykre, jak ci miecz ukradną. 11:44 Ale słuchajcie, musicie być gotowi na takie przykre momenty, bo... Bo że wam miecz ukradną. Dlatego, że my się kierujemy prawdą. 11:49 Tak, że tam jest przykra. Pamiętaj, że mogą ci ukraść. 11:52 Mój brat kiedyś szedł przez osiedle z gumą do rzucia i mu zabrali mu tą gumę. Gęby? Nie, taką miał nową kupioną. 11:58 No widzicie, no to jest akurat, widzicie, tak się dzieje w Rzeszowie, a w Chinach co innego. 12:04 Nie ma miecza. 12:05 No dobrze, ale gdy Hong spotyka się znów ze swoim kuzynem Fengiem, odkrywa, że ten założył stowarzyszenie wyznawców Boga, które liczy dwa tysiące osób. 12:14 Fajny taki kuzyn. Fajny, ale to chyba mało, dlaczego to jest fajny kuzyn, bo oni... Bo do garażu z nim pójdziesz po coś tam. Bo oni... Na kokosanki. 12:23 Dlaczego? To fajnie, bo na przykład oni wyznawali te idee, które głosił Hong. Mało tego, ogłosili i obwołali go swoim królem. W międzyczasie to stowarzyszenie, te dwa tysiące osób. Luksusowa sytuacja. I ty wchodzisz, wchodzi Hong i mówię, ty nasz królu, nasz królu. Królu złoty. 12:41 Królu złoty, no. Aż w końcu przychodzi rok 1848. 12:45 Musiał nadejść. Taka jest logika przychodzenia roków. Przyszedł. I uwaga. Fęg, kuzyn Fęg, ten syn starego Janusza, zostaje na krótki czas uwięziony i Honk, to jest ten nasz... Ten, co mu ukradli miecz. Idzie go uwolnić, tego Fęga. Honk idzie uwolnić Hęga. I gdy wracają po dłuższym czasie, okazuje się, że uwaga, w stowarzyszeniu pojawiły się nowe dwie osoby. 13:09 Yang Xion Ching się pojawił i Chao Chao Glei. 13:15 Słynny producent trampek. 13:17 Wtedy jeszcze nie, bo takie drewniane sandały tam nosiłem. Ja bym się wycofał. 13:23 Ale jeden z nich twierdzi, że może wejść w trans i wtedy przemawia przez niego sam Bóg Ojciec. Drugi twierdzi, że umie to samo i wtedy mówi przez niego Jezus. 13:31 To fajnie, bo wtedy wiadomo kto mówi. Czy Bóg ojciec, czy Jezus, to jest super. 13:35 I Hong z tym fęgiem mówią, witamy na pokładzie. No, czemu nie? I dwaj mężczyźni stają się ważnymi członkami grupy, której liczebność wciąż rośnie. 13:44 I prawdopodobnie możecie podejrzewać, że nie wszystko, nie całe opium zostało wtedy zutylizowane. 13:51 Początkowo Pekin w ogóle nie interesuje się tą grupą. Myślisz, że to jest jakieś takie lokalne wygłupy są. Ale gdy grupa rozrasta się wyznawców do 30 tysięcy osób, władze w Pekinie postanawiają coś z tym zrobić. 14:02 I tam zostaje wysłana armia, która niespodziewanie zostaje pokonana, a manczurscy dowódcy zostają straceni. 14:10 I w 1851 roku Hong proklamuje powstanie. Tu nie zmyślam, uwaga. 14:17 Niebiańskiego Królestwa Wielkiego Pokoju. 14:21 I przyjmuje tytuł Niebiańskiego Króla. No bo wiadomo, że jak niebiańskie królestwo, no to jest niebiański król, prawda? Niebiański król, tak. Przecież nie może nazywać się sułtanem Eteru. 14:29 A swoim pięciu najbliższym współpracownikom daje tytuły Króla Północy, Króla Południa, Króla Wschodu i Króla Zachodu. 14:38 Bo są wszystkie kierunki. A powiedziałaś, że pięciu, a przecież nie ma pięciu kierunków. 14:42 No a jeden to był taki rezerwowy. 14:44 A jeden był wice północy. To co on dostał? To piąty co dostał? 14:47 Nie, nie. On dostał tytuł, który można przetłumaczyć jako król skrzydła. 14:51 Ten piąty. Tak, tak. To też miał trochę najfajniej, mógł być dowódcą skrzydło. 14:55 I weznawcy nazywają siebie Taipingami. Słowo to pochodzi od zbitki słów chińskich oznaczających wieczny pokój. 15:03 Czyli jest Toi Toi i Tai Ping. Czyli jak każdy widział w zasięgu krótkiej przebieżki Toi Toi, to zapanuje pokój. Tak naprawdę to nie. 15:13 A tymczasem ruszają też z ofensywą. 15:19 Taką wojskową, tak? Tak, zaczynają zdobywać miasta do Rzeczu Jankcy. Oczywiście to nie jest tak, że to jest proces pokojowy, bo zabijani są wszyscy Mandżurowie. 15:28 A to miało być Królestwo Świętego Spokoju. No ale głupia sprawa. 15:32 I pokój trzeba zaprowadzić mieczem. Znaczy zabijani są Mandżurowie i ci, którzy nie chcą się przyłączyć do tej rebelii. Ja bym chciał. 15:42 Taipingowie również ponoszą straty i w czasie walk ginie m.in. ten kuzyn Feng Yun-chan. 15:48 Zwany Januszem, żeby było prościej. 15:50 I coraz więcej ludzi się przyłącza do Honga i w 1853 Taipingowie zajmują Nanking, jedno z najważniejszych miast południowych Chin. 15:58 To tak jakby dzisiaj zajęli Kraków na przykład, nie? No, na przykład. Czy chcemy wam uświadomić, że sprawa była naprawdę poważna? Tak. To nie było takie hopcium-pipcium. 16:07 To Nanking staje się stolicą, a Hong zmienia jego nazwę na Tianjing, czyli boskie miasto. 16:15 No i słusznie. No i Hong wprowadza w swoim państwie wiele zasad nowych. Hadard, narkozyki, prostytutia, alkohol. 16:23 W sensie to wprowadził, czy to zostaje zakazany? 16:25 Nie, nie, nie. Oraz tradycyjne krępowanie stópki. zostają zakazane. 16:29 No to fetyszyści, masochiści mieli przerąbaniutkie. Nie możesz sobie stóp pokrępować? Ale... Stary, no co, proszę cię. 16:36 Niebiański król ogłasza też zniesienie klas, sprawiedliwy podział ziemi oraz równość płci. 16:42 Czyli był jakimś takim prekursorem, prawda? Takim Marksem. 16:45 Co ciekawe, zaleca też, by kobiety i mężczyźni żyli w pełnej separacji, nawet jeżeli są małżeństwem. Także nie wszystkie pomysły są mądre. 16:52 No właśnie, bo to jak królestwo... Wspaniałe, niebiańskie, wielkiego pokoju ma przetrwać więcej niż jedno pokolenie, skoro nie można... Tego nie wiadomo. 17:00 Tak se w każdym razie wymyślił pan Hong i nie interesuj się. 17:04 W każdym razie Hong wprowadza się do pałacu, gdzie żyje w luksusie i ma swój własny harem. 17:11 To on może jednak nie spać w dzielni. 17:12 On może, on może. Klasyczny władze komunistyczny. Bo wiadomo, jak jesteś synem Boga i bratem Jezusa, to zasady cię nie obowiązują. 17:21 Nie, to w czym jest jakaś logika? To nie można temu odmówić jakiejś obłędnej logiki. 17:25 No i jak już jest tam w tym luksusie, już ma ten harem, to jest coraz mniej zainteresowany rządzeniem i w sumie większość decyzji podejmuje Yangshu Jing. Ale to on nie umarł? A nie, to jest ten nowy. 17:35 To ten, co słucha Pana Boga. 17:37 Tak, a... A ma autorytet, bo pamiętajmy, że gdy jest w transie, jak już ustaliliśmy, przemawia przez niego Bugojdzic. 17:43 No więc właśnie to jest ten gościu. I on próbuje, uwaga, ten Chiung Ching, zreformować armię oraz uzyskać wsparcie na to ją kronikarze Wielkiej Brytanii, Francji oraz Stanów Zjednoczonych. Tutaj wchodzi w dyplomację gościu. 17:54 No i mocno są początkowo zainteresowane, ale to się zmienia, gdy dokładnie słuchają, w jaką wersję chrześcijaństwa wierzą Taipingowie. I mówią... 18:04 No bo ta wersja się różniła troszeczkę od wersji naszych proboszczów. 18:08 Mimo to Tajpingowie odnoszą jeszcze zwycięstwa. Jedna z armii dociera nawet niezwykle blisko Pekinu, ale oddziałom dynastii Qing udaje się zatrzymać ofensywę. 18:20 Inna armia z kolei próbuje w tym czasie zająć całe do rzeczy rzeki Yangtze, ale to też się nie udaje. No i chyba nie trzeba tłumaczyć, że obie strony ponoszą w walkach znaczące gigantyczne potworne straty. 18:30 Zaczyna też narastać konflikt na szczytach, prawda? Między Hongiem a Xu Qingiem. No tak. 18:37 No bo ten drugi sobie myśli, nie dość, że przemawia przez niego bóg ojciec, to jeszcze podejmuje decyzję, dowodzi armią, a ten se Hong siedzi tam w luksusach w pałacu i na dodatek jest hipokrytą. Przecież ja będę lepszym władcą. 18:51 I planuje nawet przewrót. Przód. Nie taki przewrót pałacowy, żeby Honga, rozumiesz, Fenga, siup-ciup. Natomiast ten, obawiając się rosnących wpływów Xiong Chinga, postanawia temu zapobiec i coś zrobić. 19:04 I jak myślicie, co w tej sytuacji zrobił władca niebiańskiego królestwa wielkiego pokoju? 19:10 No... To, co władcy robią w tym momencie. 19:12 Przeprowadził krwawą czystkę. Xiu Qing, jego rodzina oraz poplecznicy zostają zabici. 19:17 Jednakowoż wewnętrzne spory osłabiają taipingów. No bo takie czystki to nigdy to się nie dzieje. 19:23 Pacz Stalin. No dokładnie, czy inni. 19:26 A siły cesarskie w tym czasie, hop siup i tak dalej. My tu gadu gadu, Niemcy się zbroją, prawda? Zaczynają powoli odzyskiwać inicjatywę. Wstawka o Niemcach to jest jakby z innego odcinka. Szukajcie naszych podcastów, tam znajdziecie. 19:40 No właśnie, bo może wytłumaczmy w tym momencie, co w tym czasie robili władcy dynastii Qing. 19:45 Bo to nie jest tak, że oni siedzieli tam, walili papieroski i czekali. 19:48 Otóż oni byli właśnie zajęci takim zabawnym wydarzeniem jak II wojna opiumowa, tym razem przeciwko Wielkiej Brytanii i Francji. I Francji. 19:55 Tutaj nie było zaskoczeń. W roku 1860 Chiny przegrywają II wojnę opiumową, podpisują pokój, ale skoro panuje pokój... No to to pozwala im, tym Mandżurom, wysłać wojska do walki z Tajpingami. 20:07 Jak niespokój międzynarodowy. To można robić wojnę domową. 20:11 A Wielka Brytania i Francja myślą, że mogą w sumie teraz wesprzeć tego dawnego wroga i dostarczają cesarstwu broń i szkolą jego żołnierzy. 20:19 Tym Mandżurom. Tak. 20:21 A powód był prosty. Bardzo prosty. Ekonomiczny. Mieli z Chinami Ching podpisane korzystne traktaty. A gdyby wygrali Tajpingowie, to trzeba było... 20:33 No i od 1861 roku sytuacja zaczyna odwracać się na niekorzyść Taipingów. Wojska cesarskie odbijają kolejne miasta i mordują schwytanych powstańców. 20:50 Tutaj trzeba dodać, że z powodu walki, zniszczeń cała lotność cywilna musi uciekać. Mieszka w prowizorycznych obozach takich uchodźców, co sprzyja szerzeniu się chorób. 20:58 Niszczone są też pola uprawne, a walki wokół Yangcy, stanowiącej główny szlak komunikacyjny, doprowadzają do klęski głodu. 21:06 I tak oto przychodzi rok 1862. Wojska dynastii Qing, dowodzone przez generała Zęga Guofanga, bo był taki generał. Zęg. 21:18 No to ich nie zenek. On nie śpiewał, tylko tam, że tak powiem, zajmował się krwawym rzemiosłem. 21:22 On robił inne papara-para-pa-pa. 21:24 Takie papara-papa, że rozpoczynają oblężenie stolicy Tajpingów, które to oblężenie potrwa jednakowoż dwa lata. 21:31 I w mieście zaczyna kończyć się żywność, mieszkańcy są coraz bardziej zdemoralizowani i Hong musi w końcu wyjść z tego pałacu i coś z tym zrobić. Od tych swoich nałożników. 21:41 Tutaj gościu poszedł po rozum do głowy, to się zdarza. Niebiański król przypomniał sobie, że Bóg zesłał raz Izraelitom mannę na pustyni i teraz też na pewno ich tutaj wszystkich uratuje. Głupia sprawa. No nie, nie taka głupia. Zachęca też mieszkańców do poszukiwania wszystkiego, co da się zjeść i ci przynoszą Hongowi kilka warzyw, ale też głównie chwasty mu przynoszą. 22:05 I według jednej z wersji Hong miał je pobłogosławić i zjeść, po czym dostał poważnego zatrucia pokarmowego i 1 czerwca 1864 roku zmarł. 22:16 Czyli jakieś błogosławieństwo w tym było mimo wszystko. 22:21 Według innej wersji ktoś go otruł lub sam postanowił przyspieszyć swoje spotkanie z niebiańskim ojcem. 22:27 No tęsknił do niego. 22:28 Ale tu uwaga, bo w tym momencie tron obejmuje jego syn. 22:32 Mhm. 22:32 Jednak ten syn też nie rządzi długo, bo 19 lipca siły cesarskie zdobywają miasto, no i zabijają niemal wszystkich obrońców. 22:40 Synowi Honga udaje się uciec, ale potem zostaje złapany. 22:44 No i wtedy tłumaczy, że to on tak w sumie nie wiedział, co się dzieje. Nie, on tylko wykonywał rozkazy. Ojciec gadał głupoty, że w sumie potajemnie jest fanem Konfucjusza i czytał go i że może nawet przystąpiłby do egzaminu. 22:59 Ale to na nic takie głupie gadanie, bo już nikt mu nie wierzy i zostaje ten syn stracony wraz z innymi przywódcami Taipingów. 23:06 Generał Guo Fang każe też wykopać ciało Honga, spalić je, nabić armatę jego prochami i je wystrzelić. 23:14 Nie chodzili tam wtedy na łatwizmy, nie? 23:17 Ale ty też piękny taki, odchodzisz w taki, wiesz, z hukiem. Ludzie biją brawo, mówią o Sylwester. Nie, że deszcz pada, niosą trumienkę i wiesz, anielski orszak niech twą duszę przyjmie, tylko jest działo, Chińczycy, wiesz, salwa, rock and roll, dokładnie. 23:31 Upadek w stolicy oznacza koniec niebiańskiego królestwa, choć ostatnie oddziały Tajpingów zostaną rozbite dopiero w 1871 roku. Czas na podsumowania. 23:41 No to jest bardzo ciekawe. 23:42 Szacuje się, że w konflikcie zginęło od 20 do 30 milionów ludzi. No. 23:47 Bo to tego, no nikt tego nie... Tylko dlatego, że się chłopu coś przyśniło. Choć są historycy, którzy szerszy kontekst biorą pod uwagę i oni szacują liczbę ofiar nawet na 100 milionów. 23:59 Z głodu zmarł. Tak, tak, bo to nawet nie w walkach, tylko właśnie z powodu chorób i głodu przede wszystkim. 24:04 Bo przyszedł oddział, ci cały ryż zniszczył. 24:06 I tak się kończy historia jednego z najdziwniejszych konfliktów w dziejach świata. 24:12 Przedziwny konflikt. No... 24:15 Więc gdybym ja na przykład dostał dychę za każdym razem, gdy ktoś nie zda egzaminu i spowoduje krwawy konflikt, to miałbym Dwie dychy, prawda? 24:23 Miałbyś dwie dychy. 24:24 Niewiele, ale to i tak dziwne, że wydarzyło się to dwa razy. 24:29 Słuchajcie, dołóżcie wszelkich starań, byście zawsze zdawali egzaminy i wy i wasi bliscy oraz ludzie, których znacie. 24:35 Jak widzicie podejrzanego gościa, który na przykład nie radzi sobie i prawdopodobnie obleje egzamin z plastyki. Podpowiedzcie mu. Tak, to podpowiedzcie. Niech zdał. 24:47 Radiowcy bez cenzury, Jacek Tomkowicz, Tomasz Olbratowski, Przemysław Skowron i Jan Olbratowski. Bądźcie piękni, noście fajne ciuchy i miejcie atrakcyjnych partnerów. 25:04 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy. To była historia dla dorosłych.